Του Σάκη Μουμτζή
Την περίοδο της Εαμοκρατίας στη Θεσσαλονίκη τον ουσιαστικό έλεγχο της πόλης τον είχε το ΚΚΕ. Η μέθοδος ήταν γνωστή και δοκιμασμένη. Συγκροτούνταν επιτροπές στις οποίες υπήρχε ένα σκληρός πυρήνας από κομματικά μέλη που λάμβανε τις αποφάσεις και ο οποίος πλαισιωνόταν από προοδευτικές προσωπικότητες του αστικού χώρου. Έτσι υπήρχε η απατηλή αίσθηση μιας πανδημοκρατικής εκπροσώπησης. Αυτό το μοντέλο επιβλήθηκε στις χώρες που απελευθέρωνε ο Κόκκινος Στρατός.
Στη Θεσσαλονίκη μπορεί να μην κατέβηκε ο Κόκκινος Στρατός, όμως ο μόνος στρατός που υπήρχε ήταν του ΕΛΑΣ και των λοιπών ένοπλων οργανώσεων του ΚΚΕ. Η Εθνική Πολιτοφυλακή μπορεί να είχε αυτόν τον ενωτικό επιθετικό προσδιορισμό, όμως όλα τα μέλη της ανήκαν στο Κόμμα, με αυστηρή επλογή, και υπήρχε και ο κομισάριος, ο Γιώργος Κοντογιώργης (Παύλος).
Το ΚΚΕ, όπως ήταν φυσικό, θέλησε και πέτυχε με αυτόν τον τρόπο να ελέγξει κάθε δραστηριότητα της πόλης. Ήθελε να αναμορφώσει ακόμα και το πρόγραμμα των ταβερνών που προσέφεραν και μουσική, απαγορεύοντας τη διαφήμισή τους στις εφημερίδες, καθώς όλες ήταν φίλα προσκείμενες στο ΕΑΜ. Το ρεμπέτικο και τα λαϊκά τραγούδια δε συμβάδιζαν με το αγωνιστικό πνεύμα που ήθελε να δώσει στη διασκέδαση το Κόμμα. Τα νυκτερινά κέντρα στη Θεσσαλονίκη και επί Κατοχής βρισκόταν σε ακμή, αφού οι εβραϊκές περιουσίες υπήρξαν η καύσιμη ύλη για την αγορά της πόλης. Η νυκτερινή ζωή συνεχίστηκε κανονικά και επί Εαμοκρατίας, ενώ άνοιξαν και μερικά καινούργια μαγαζιά όπως το πολυτελέστατο «Chez-Nous», Τσιμισκή 23.
Όμως το Κόμμα τη μεγάλη παρέμβαση την έκανε στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος*, το οποίο το μετέτρεψε σε Λαϊκό Θέατρο, με άλλο νομικό καθεστώς και με διοικητικό συμβούλιο το οποίο εκλέχτηκε από τους λαϊκούς φορείς της Θεσσαλονίκης. Σημειωτέον, πως όταν μπήκε ο ΕΛΑΣ στην πόλη το Κρατικό Θέατρο παρουσίαζε την παράσταση «Το άσπρο και το μαύρο» του Σπύρου Μελά, γνωστού «αντιδραστικού», η οποία και διακόπηκε με συνοπτικές διαδικασίες.
Το «Λαϊκό Θέατρο Βόρειας Ελλάδας», όπως ονομαζόταν ο νεοϊδρυθείς οργανισμός, έγινε ουσιαστικά υποχείριο του Εκπολιτιστικού Ομίλου Πανεπιστημίου (ΕΟΠ), που ήταν το πολιτιστικό παράρτημα της ΕΠΟΝ. Έτσι, ήταν επόμενο να αποτελέσει έναν ακόμα βραχίονα της προπαγάνδας του Κόμματος, μέσα από την παρουσίαση θεατρικών παραστάσεων, ομιλιών και μουσικών εκδηλώσεων που εκθείαζαν την εαμική αντίσταση, τους αγώνες της ΕΠΟΝ και φυσικά τον Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο του Κόκκινου Στρατού. Οι δραστηριότητες του Λαϊκού Θεάτρου, σε συνεργασία με την ΕΟΠ, συνεχίστηκαν και με διαλέξεις όπως αυτή της Ρόζας Ιμβριώτη με θέμα «ο ρόλος της γυναίκας στον απελευθερωτικό αγώνα», ενός γυμνασιάρχη ο οποίος ανέλαβε να εξηγήσει «Τι είναι το ΕΑΜ, η δράση και οι σκοποί του», ενώ σε μια άλλη εκδήλωση για «τη λαοκρατούμενη Ελλάδα και το λαοκρατικό πανεπιστήμιο», ομιλητής ήταν ο καθηγητής Ιμβριώτης.
Από το ρεπερτόριο δεν θα μπορούσαν να λείψουν τα σοβιετικά τραγούδια που τραγούδησε η Εθνική Χορωδία Θεσσαλονίκης, ενώ διάφορα σωματεία μουσικών για να εξασφαλίσουν μια επιχορήγηση από τη Δημοτική Επιτροπή έκαναν γνωστό πως μαζί με το ρεπερτόριό τους μπορούσαν να εκτελέσουν πλάι στον Εθνικό Ύμνο και το «Πέσατε θύματα», όπως και το «Αντάρτικο Μαρς».
Αυτή η προσπάθεια ελέγχου της πολιτιστικής ζωής της Θεσσαλονίκης από το ΚΚΕ δεν έφτασε μέχρι του σημείου να απαγορευτούν οι θίασοι του αποκαλούμενου εμπορικού θεάτρου. Έτσι ο θίασος με επικεφαλής τον Σταυρίδη συνέχιζε τις παραστάσεις του στο θέατρο Παλλάς, ο θίασος Στολίγκα στο θέατρο του Λευκού Πύργου. Αυτοί οι δύο θίασοι άλλαζαν το συνεχώς το πρόγραμμά τους, καθώς οι μάχες που διεξάγονταν στην Αθήνα καθιστούσαν απαγορευτική τη μετακίνηση άλλων αθηναϊκών θιάσων στη Θεσσαλονίκη.
Για να χρηματοδοτηθούν οι δραστηριότητες του Λαϊκού Θεάτρου και του ΕΟΠ, η Διοικητική Επιτροπή Μακεδονίας επέβαλε ειδική εισφορά εκπολιτισμού σε κάθε εισιτήριο κινηματογράφου και στα κέντρα πολυτελείας σε ποσοστό 10% επί του ήδη υπάρχοντος φόρου. Στους κινηματογράφους το Κόμμα αδυνατούσε να ελέγξει τις ταινίες που προβάλλονταν. Όλες ήταν περιπέτειες ή αισθηματικού περιεχομένου, χωρίς αγωνιστικά μηνύματα ή ταξικές αναφορές, κάτι που προκαλούσε τα δυσμενή σχόλια του εαμικού Τύπου. Όμως, στις 16 Δεκεμβρίου 1944, εμφανίζεται στην εφημερίδα «Ελευθερία» η αγγελία πως στην οδό Τσιμισκή 42 εγκαταστάθηκε το γραφείο αντιπροσωπείας σοβιετικών ταινιών, το οποίο θέτει στη διάθεση των κινηματογραφικών αιθουσών, εκτός από σοβιετικές ταινίες και σοβιετικά επίκαιρα. Ο γνωστός κινηματογράφος «Πατέ» προβάλλει την ταινία «οι μελωδίες του Καυκάσου» και στη συνέχεια η σοβιετική ταινία περνά από όλες τις κινηματογραφικές αίθουσες.
Όμως όλα αυτά, και πολλά άλλα, τελειώνουν στις 17 Ιανουαρίου 1945, όταν με βάση τη συμφωνία ανακωχής για τη μάχη των Αθηνών, ο ΕΛΑΣ θα πρέπει να εγκαταλείψει τη Θεσσαλονίκη. Το πώς συνέβη αυτό, την άλλη Κυριακή εδώ, στα Μακεδονικά Νέα.
Για το κείμενο συμβουλεύτηκα το βιβλίο του αείμνηστου Ανδρέα Βενιανάκη «Εαμοκρατία στη Θεσσαλονίκη», που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ.
*Το ΚΘΒΕ στην «εμβρυακή» μορφή του ιδρύθηκε μέσα στην Κατοχή και στεγαζόταν στο Βασιλικό Θέατρο.
* Το άρθρο αναδημοσιεύεται από τα makedonikanea.gr
Πηγή: liberal.gr