Του Κώστα Στούπα
Τον Οκτώβριο του 1929 ο Ίρβινγκ Φίσερ, ο διασημότερος οικονομολόγος της Αμερικής, διαβεβαίωνε ότι οι μετοχές είχαν φτάσει σε ένα «μόνιμα υψηλό επίπεδο». Κάτι σαν σήμερα…
Λίγες μέρες αργότερα ήρθε το κραχ και έχασε την περιουσία του. Το 1933 έγραψε το σημαντικότερο κείμενο της ζωής του. Η ουσία του χωρά σε μία φράση: όσο περισσότερο πληρώνουν οι οφειλέτες, τόσο περισσότερο χρωστούν. Με μια λέξη αποπληθωρισμός.
Στο προηγούμενο άρθρο έγραψα ότι σε 10-15 χρόνια η Τεχνητή Νοημοσύνη και η ρομποτική θα διώξουν τον πληθωρισμό και θα φέρουν το αντίθετο. Και ότι αυτό ίσως είναι χειρότερο. Ο Φίσερ εξηγεί γιατί.
Ο μηχανισμός είναι απλός. Το ρομπότ δεν ζητά αύξηση, δεν παίρνει άδεια, δεν απεργεί. Η τεχνητή νοημοσύνη συντάσσει το συμβόλαιο, κλείνει τα βιβλία, φτιάχνει τον ισολογισμό, την αίτηση διαζυγίου, μεταφράζει, διαβάζει την αξονική κλπ. Μια υπηρεσία που χθες ήθελε πτυχίο και δέκα χρόνια εμπειρίας θα κοστίζει όσο το ρεύμα που καίει. Οι τιμές πέφτουν. Μέχρι εδώ, παράδεισος.
Δεν θα αδικήσω τους αισιόδοξους. Υπάρχει και καλός αποπληθωρισμός. Από το 1873 ως το 1896 οι τιμές στη Βρετανία έπεφταν σχεδόν συνεχώς. Σιδηρόδρομοι, ατσάλι και ατμόπλοια φθήνυναν τα πάντα, και οι πραγματικοί μισθοί ανέβηκαν. Ο εργάτης έτρωγε καλύτερα από τον πατέρα του.
Τότε όμως η μηχανή αντικατέστησε τα χέρια και ο άνθρωπος μετακόμισε στο γραφείο. Σήμερα η μηχανή μπαίνει στο γραφείο. Πού θα μετακομίσει ο λογιστής, ο δικηγόρος και ο δημοσιογράφος;
Η Citi το έθεσε φέτος με ψυχρή ακρίβεια: αν τα κέρδη της παραγωγικότητας μαζευτούν σε λίγα χέρια, η ανάπτυξη μπορεί να συνυπάρξει με ανεργία και πτώση τιμών. Περισσότερα προϊόντα, φθηνότερα, και λιγότεροι άνθρωποι με μισθό για να τα αγοράσουν. Οι τιμές θα πέφτουν, οι μισθοί ταχύτερα.
Τα χρέη όμως δεν διαβάζουν δελτία τιμών. Το στεγαστικό των 150.000 ευρώ μένει 150.000 όταν ο μισθός πέφτει από 2.000 σε 1.600. Η δόση βαραίνει χωρίς να αλλάξει ούτε ένα ευρώ. Ο δανειολήπτης πουλά για να πληρώσει, οι τιμές πέφτουν κι άλλο, το χρέος βαραίνει κι άλλο. Ο κύκλος του Φίσερ.
Το έχουμε ζήσει. Μεταξύ 2013 και 2016 η Ελλάδα είχε αρνητικό πληθωρισμό. Το λέγαμε εσωτερική υποτίμηση. Μισθοί και τιμές κατέβηκαν, τα δάνεια έμειναν εκεί. Σχεδόν ένα στα δύο έγινε κόκκινο.
Το ίδιο ισχύει για το κράτος. Το δημόσιο χρέος κινείται ακόμη γύρω στο 140% του ΑΕΠ. Με πτώση τιμών το ονομαστικό ΑΕΠ μικραίνει και ο λόγος ανεβαίνει, ακόμη κι αν δεν δανειστείς ούτε ευρώ. Και τα ρομπότ δεν πληρώνουν εισφορές. Ποιος θα πληρώσει τις συντάξεις;
Και οι αγορές; Τα επιτόκια θα πάνε προς το μηδέν και τα παλαιότερα ομόλογα θα ζήσουν δεύτερη νιότη. Οι μετοχές θα χωριστούν στα δύο. Όσοι έχουν τα ρομπότ θα δουν τα περιθώρια να εκτινάσσονται, τουλάχιστον στην αρχή. Όσοι πουλούν σε μισθωτούς θα δουν τον πελάτη τους να φτωχαίνει. Οι δείκτες μπορεί να ανεβαίνουν στις πλάτες λίγων. Όποιος πιστεύει ότι τα μηδενικά επιτόκια φέρνουν αυτόματα ράλι, ας κοιτάξει την Ιαπωνία. Ο Nikkei χρειάστηκε 34 χρόνια για να ξεπεράσει το υψηλό του 1989.
Η Ελλάδα δεν φτιάχνει ρομπότ. Θα τα αγοράζει. Θα εισάγουμε τον αποπληθωρισμό και θα εξάγουμε το κέρδος, σε συνδρομές και άδειες χρήσης. Μια οικονομία με δικηγόρους, λογιστές, υπαλλήλους και μικρομάγαζα είναι ο ιδανικός στόχος. Ο τουρισμός ίσως αντέξει. Ο επισκέπτης θέλει ακόμη έναν άνθρωπο να του φέρει τον καφέ. Προς το παρόν.
Θα μου πείτε ότι οι κεντρικές τράπεζες θα τυπώσουν και οι κυβερνήσεις θα μοιράσουν. Πιθανότατα. Τότε η πτώση των τιμών στο ράφι θα συνυπάρξει με φούσκες στις μετοχές, στα ακίνητα, στον χρυσό. Φθηνό ψωμί, απλησίαστο σπίτι. Ο λογαριασμός δεν θα εξαφανιστεί. Θα αλλάξει παραλήπτη.
Τριάντα χρόνια ψηφίζαμε όποιον υποσχόταν περισσότερα με λιγότερο κόπο. Τώρα έρχεται μια μηχανή που το υπόσχεται κυριολεκτικά. Το ερώτημα είναι ποιος θα την έχει, πώς θα φορολογείται και τι θα μάθουν τα παιδιά μας που εκείνη δεν μπορεί να κάνει.
Ευτυχώς που τα ρομπότ δεν ψηφίζουν. Εμείς ακόμη ναι.
Υ.Γ.1: Μερικές προτάσεις για το πως πρέπει σαν χώρα να αντιμετωπίσουμε τις κατακλυσμιαίες εξελίξεις που έρχονται θα αναπτύξω σήμερα σε μια συζήτηση προσκεκλημένος στη Ναυτιλιακή Λέσχη Πειραιά. Μια περίληψη θα δημοσιεύσω σε επόμενο άρθρο.
Υ.Γ.2: Το βιβλίο του Θ. Σκυλακάκη «Τεχνητή Νοημοσύνη η εκτόπιση της εργασίας» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη είναι αρκετά διαφωτιστικό για τις εξελίξεις που έρχονται.
Πηγή: libeal.gr

