Του Γιώργου Βουλγαράκη
Η ήττα του Αλεξάντερ Βούτσιτς από τη «Φοιτητική Λίστα» διακόπτει τη δεκατετραετή κυριαρχία του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος. Η πολιτική σημασία της υπερβαίνει την εναλλαγή στην εξουσία. Αμφισβητεί την παραδοχή πάνω στην οποία στηρίχθηκε μεγάλο μέρος της δυτικής πολιτικής στα Βαλκάνια, ότι η συνεργασία με έναν ισχυρό και προβλέψιμο ηγέτη εξασφαλίζει σταθερότητα ακόμη και όταν υποχωρούν οι δημοκρατικοί θεσμοί. Στη Σερβία, η συσσωρευμένη δυσπιστία απέναντι στο κράτος έγινε τελικά παράγοντας ανατροπής. Η κατάρρευση του στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ έδωσε σε αυτή τη δυσπιστία συγκεκριμένο πρόσωπο και κοινό αίτημα, τη λογοδοσία.
Η ψήφος κατά της διαφθοράς και της αυθαιρεσίας προσφέρει στη νέα πλειοψηφία ισχυρή εντολή για θεσμική αποκατάσταση. Στην εξωτερική πολιτική, η εντολή παραμένει, προς το παρόν τουλάχιστον, ασαφής. Η «Φοιτητική Λίστα» συγκέντρωσε διαφορετικές κοινωνικές και ιδεολογικές δυνάμεις γύρω από το αίτημα της απομάκρυνσης του Βούτσιτς. Η κοινή αντίθεση στην εξουσία ωστόσο, δεν αποσαφηνίζει τις σχέσης της Σερβίας με τις Βρυξέλλες, τη Μόσχα και το Πεκίνο.
Η ασάφεια αυτή προεκλογικά , συνέβαλε στην εκλογική διεύρυνση της Λίστας. Σύμφωνα με την προεκλογική ανάλυση του πολωνικού Κέντρου Ανατολικών Σπουδών, το κίνημα περιόρισε τις τοποθετήσεις του σε διχαστικά διεθνή ζητήματα. Δεσμεύτηκε, ωστόσο, ότι η Σερβία θα συνεχίσει να αρνείται την επιβολή κυρώσεων στη Ρωσία, και πρότεινε δημοψήφισμα για την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση μέσα σε έξι μήνες από την ανάληψη της εξουσίας.
Η θεσμική αλλαγή και η γεωπολιτική συνέχεια συνυπάρχουν επομένως στο ίδιο πολιτικό εγχείρημα. Η προσδοκία ότι η νέα ηγεσία θα υιοθετήσει αμέσως τις δυτικές προτεραιότητες στηρίζεται περισσότερο στην ευρωπαϊκή επιθυμία παρά στα δεδομένα.
Από αυτή τη συνύπαρξη προκύπτει η πρώτη μεγάλη δυσκολία της διακυβέρνησης. Όσο ο Βούτσιτς αποτελούσε τον κοινό αντίπαλο, οι διαφορές στο εσωτερικό της Λίστας παρέμεναν σε δεύτερο πλάνο. Στην εξουσία θα δοκιμαστούν από τις αποφάσεις που πρέπει να ληφθούν . Η σύνθεση της κυβέρνησης και η στάση απέναντι στο δημοψήφισμα για την ένταξη, θα απαιτήσουν συμφωνίες ανάμεσα σε πολιτικούς που τους ένωσε κυρίως η επιθυμία αλλαγής. Η συνοχή της νέας πλειοψηφίας θα εξαρτηθεί από την ικανότητά της να συμφωνήσει σε ένα κοινό πρόγραμμα.
Η νίκη αποτελεί μόνο την αρχή της θεσμικής αλλαγής. Το κόμμα του Βούτσιτς διατηρεί ισχυρή κοινοβουλευτική παρουσία, και τα δίκτυά του απλώνονται στην αστυνομία, στις υπηρεσίες ασφαλείας και στη δημόσια διοίκηση. Ο ίδιος παραιτήθηκε από την προεδρία για να διεκδικήσει την πρωθυπουργία, αφήνοντας πίσω του θεσμικό κενό. Η απομάκρυνση των ανθρώπων του προηγούμενου καθεστώτος είναι αναγκαία, αλλά εύκολα μετατρέπεται σε εκκαθάριση με αντίστροφο πρόσημο. Η αξιοπιστία της νέας κυβέρνησης θα κριθεί συνεπώς ,από τη διαφορά ανάμεσα στη λογοδοσία και την εκδίκηση.
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση η πρόκληση είναι αλλού. Το φοιτητικό κίνημα διεκδίκησε δικαιώματα και κανόνες που ανήκουν στον πυρήνα της ευρωπαϊκής πολιτικής παράδοσης, διατηρώντας επιφυλάξεις απέναντι στις Βρυξέλλες. Η στάση αυτή εξηγείται και από την αντίληψη ότι οι Ευρωπαίοι ανέχθηκαν επί χρόνια τις πρακτικές της προηγούμενης εξουσίας. Μια κοινωνία που ένιωσε εγκαταλειμμένη ανακτά την εμπιστοσύνη της μέσα από σαφείς προϋποθέσεις και αναγνωρίσιμη ανταπόδοση όταν αυτές εκπληρώνονται.
Η κριτική αυτή αφορά και την Αθήνα. Η ελληνοσερβική σχέση στηρίχθηκε επί χρόνια στην προσωπική επικοινωνία των ηγεσιών, και η Ελλάδα, όπως οι περισσότεροι Ευρωπαίοι εταίροι, επένδυσε στη σχέση με τον Βούτσιτς. Για πολλούς από όσους διαδήλωσαν επί δύο χρόνια στους δρόμους της Σερβίας, η εικόνα αυτή μετρά. Η φιλία των δύο λαών αποκτά πολιτική αντοχή όταν απλώνεται σε πανεπιστήμια, δήμους και οργανώσεις πολιτών, που επιβιώνουν από τις αλλαγές κυβέρνησης.
Στο ζήτημα του Κοσόβου, η ελληνική θέση αποκτά ιδιαίτερο βάρος. Η Ελλάδα στηρίζει την ομαλοποίηση των σχέσεων Βελιγραδίου και Πρίστινας χωρίς να αναγνωρίζει την ανεξαρτησία του Κοσόβου. Όταν μια χώρα που έχει αναγνωρίσει το Κόσοβο ζητά από τη Σερβία να τηρήσει τις συμφωνίες, το Βελιγράδι υποψιάζεται πίεση για αναγνώριση. Η ίδια θέση, διατυπωμένη από την Αθήνα, απαλλάσσεται από αυτή την υποψία. Η ελληνική στάση δείχνει έμπρακτα ότι η πρακτική ομαλοποίηση συμβιβάζεται με τη συνταγματική θέση της Σερβίας, και αυτό αποκτά αξία απέναντι σε μια κυβέρνηση που επικαλείται το Σύνταγμα.
Στην ενέργεια διαμορφώνεται πεδίο πρακτικής συνεργασίας. Η Σερβία εξαρτάται από το ρωσικό φυσικό αέριο, και η νέα πλειοψηφία επιδιώκει συνέχεια στις σχέσεις με τη Μόσχα. Η Αλεξανδρούπολη και οι διασυνδέσεις της περιοχής προσφέρουν στο Βελιγράδι διαφοροποίηση του εφοδιασμού χωρίς το πολιτικό κόστος μιας ρήξης. Τον Σεπτέμβριο, η συμμετοχή του σερβικού διαχειριστή στις επαφές για τη διεύρυνση του Κάθετου Διαδρόμου έδειξε ότι η βάση συνεργασίας υπάρχει ήδη. Η γεωγραφία προσφέρει στην Ελλάδα πλεονέκτημα, η ανταγωνιστικότητα των υποδομών θα καθορίσει την πραγματική επιρροή της.
Το βαλκανικό εκκρεμές αλλάζει χέρια, διατηρώντας πολλές από τις δυνάμεις που καθόριζαν την κίνησή του. Η νέα Σερβία θα κριθεί από την ικανότητά της να μετατρέψει τη λαϊκή κινητοποίηση σε ανθεκτικούς θεσμούς. Η Σερβία άλλαξε κυβέρνηση σε μία νύχτα, ο μετασχηματισμός του κράτους όμως θα αξιολογηθεί σε χρόνια.
Πηγή: liberal.gr