Του Γιώργου Βουλγαράκη
Το μεγαλύτερο σφάλμα όσων επιχείρησαν να ερμηνεύσουν την εκλογική έκρηξη του 2016 στις Ηνωμένες Πολιτείες ήταν η αντιμετώπιση του Ντόναλντ Τραμπ ως ενός ιστορικού ατυχήματος. Για ένα σημαντικό τμήμα της παραδοσιακής πολιτικής ελίτ, ο εκκεντρικός μεγιστάνας δεν ήταν παρά μια τηλεοπτική παρένθεση, ένα παροδικό σύμπτωμα λαϊκιστικής έξαρσης που θα υποχωρούσε αυτόματα μόλις αποκαθίστατο η θεσμική «κανονικότητα».
Η πραγματικότητα διέψευσε θεαματικά αυτές τις προβλέψεις. Ο Τραμπ δεν δημιούργησε τα ρήγματα της αμερικανικής κοινωνίας, υπήρξε ο καταλύτης που τα έφερε στην επιφάνεια. Το κρίσιμο ερώτημα που τίθεται συνεπώς είναι : Ο Τραμπισμός είναι ένα προσωποπαγές ρεύμα με ημερομηνία λήξης ή αποτελεί τη νέα μήτρα της σύγχρονης δεξιάς στην Αμερική με παγκόσμια επιρροή;
Η ανατομία του εθνολαϊκισμού
Με όρους πολιτικής, ο Τραμπισμός περιγράφεται ως ένα δυναμικό κράμα δεξιού εθνολαϊκισμού και χαρισματικής εξουσίας. Ο πυρήνας του συγκροτείται γύρω από τρεις βασικούς άξονες.
Τον ασυμβίβαστο αντι-ελίτ λόγο, ο οποίος διαιρεί την κοινωνία στον «αγνό λαό» και μια ιδιοτελή ολιγαρχία—το κατεστημένο της Ουάσινγκτον, τα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης και την ομοσπονδιακή γραφειοκρατία. Την προσωποκεντρική διαμεσολάβηση, όπου ο ηγέτης προβάλλεται ως ο μοναδικός αυθεντικός φορέας της λαϊκής βούλησης («I am your voice»). Και έναν επιθετικό εθνικιστικό επαναπροσδιορισμό («Make America Great Again»), που υπόσχεται επιστροφή σε μια εξιδανικευμένη εικόνα εθνικής ισχύος και προστασίας της πολιτισμικής ταυτότητας.
Πρόκειται συνεπώς πρωτίστως για ένα κίνημα συναισθηματικής συσπείρωσης. Τροφοδοτείται από τη συσσωρευμένη οργή, τη νοσταλγία και την υπαρξιακή ανασφάλεια κοινωνικών στρωμάτων που ένιωσαν παραγκωνισμένα από τους ραγδαίους μετασχηματισμούς των τελευταίων δεκαετιών.
Η ρήξη με την κληρονομιά του Ρέιγκαν
Ο Τραμπισμός ανέτρεψε βασικές θέσεις του Ρόναλντ Ρέιγκαν, οι οποίες επί δεκαετίες καθόριζαν την πολιτική των Ρεπουμπλικανών. Ο Ρεϊγκανισμός στηρίχθηκε στην πίστη στο ελεύθερο εμπόριο ( Reaganomics) , την παγκόσμια ηγεμονία των ΗΠΑ ως «φάρου ελευθερίας», τις πολυμερείς συμμαχίες και έναν αισιόδοξο, θεσμικά ευπρεπή πατριωτισμό. Ο Τραμπισμός αποδόμησε μεθοδικά κάθε πτυχή αυτού του παραδείγματος:
- Από το ελεύθερο εμπόριο στον προστατευτισμό: Οι καθολικοί δασμοί και ο οικονομικός εθνικισμός υποκατέστησαν τις διεθνείς συμφωνίες, με στόχο την προστασία της εγχώριας μεταποίησης.
- Από τον διεθνισμό στο «America First»: Οι διεθνείς οργανισμοί και το ΝΑΤΟ αντιμετωπίζονται με δυσπιστία, ενώ η εξωτερική πολιτική μετατράπηκε σε κυνική, συναλλακτική διαχείριση (transactionalism).
- Από την ανοιχτή κοινωνία στα σύνορα-φρούριο: Το μεταναστευτικό αναδείχθηκε σε κορυφαίο υπαρξιακό ζήτημα εθνικής ασφάλειας.
- Από τη θεσμική ευγένεια στον πολιτισμικό πόλεμο: Ο τόνος έγινε συγκρουσιακός, καταγγέλλοντας ένα αόρατο «βαθύ κράτος» (Deep State) και πολεμώντας τη λεγόμενη «woke» ατζέντα.
Το παλιό συντηρητικό κατεστημένο δεν ηττήθηκε απλώς σε ένα συνέδριο, εξοστρακίστηκε οριστικά από το κόμμα.
Η κοινωνική συμμαχία
Η επιτυχία του Τραμπ ωστόσο, δεν υπήρξε προϊόν κομματικών μηχανισμών. Αντιθέτως, στηρίχθηκε στην ικανότητά του να αφουγκραστεί τη βαθιά αποξένωση της εκλογικής βάσης από την ηγεσία της.
Απευθυνόμενος στους «ξεχασμένους Αμερικανούς» της βιομηχανικής ζώνης (Rust Belt)—στους εργάτες του Μίσιγκαν, της Πενσυλβάνια και του Ουισκόνσιν που βίωσαν την αποβιομηχάνιση, ο Τραμπ κατάφερε να αποσπάσει ένα κρίσιμο τμήμα της παραδοσιακής βάσης των Δημοκρατικών. Παράλληλα, έκλεισε μια ιστορική συμφωνία με τους Ευαγγελικούς Χριστιανούς, στους οποίους προσέφερε μια συμπαγή συντηρητική πλειοψηφία στο Ανώτατο Δικαστήριο.
Εμφανιζόμενος ως αντισυστημικός πολεμιστής που παρακάμπτει τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης μέσω των ψηφιακών δικτύων, κεφαλαιοποίησε τις συνέπειες της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008, την υποχώρηση της μεσαίας τάξης και την κόπωση από τους ατελέσφορους πολέμους.
Το τέλος της διατλαντικής αμεριμνησίας
Οι συνέπειες αυτής της μετάλλαξης ξεπέρασαν τα αμερικανικά σύνορα, δοκιμάζοντας τα θεμέλια της μεταπολεμικής Pax Americana. Για την Ουάσινγκτον του «America First», το ΝΑΤΟ δεν συνιστά πλέον ιερή δέσμευση κοινής μοίρας, αλλά μια κοστοβόρα συμφωνία ασφάλειας, όπου η αμερικανική προστασία τίθεται υπό αίρεση.
Η εξέλιξη αυτή τερματίζει οριστικά την εποχή της ευρωπαϊκής αμεριμνησίας. Η Ευρώπη εξαναγκάζεται σε άμεση αύξηση των αμυντικών της δαπανών, μετατρέποντας τη «στρατηγική αυτονομία» από θεωρητική επιδίωξη σε επιτακτική αναγκαιότητα. Ταυτόχρονα, οι απειλές επιβολής δασμών πλήττουν καίρια το ευρωπαϊκό εξαγωγικό μοντέλο, ενώ ο Τραμπισμός νομιμοποιεί και τροφοδοτεί αντίστοιχα εθνολαϊκιστικά κινήματα εντός της Γηραιάς Ηπείρου.
Υπάρχει ημερομηνία λήξης;
Στις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, οι Ρεπουμπλικανοί έχασαν τον έλεγχο και των δύο σωμάτων του Κογκρέσου. Στο Τέξας εξελέγη Δημοκρατικός γερουσιαστής για πρώτη φορά από το 1988 και στο Κάνσας για πρώτη φορά από το 1932. Στη Νότια Καρολίνα, όπου ο Τραμπ είχε επικρατήσει με σχεδόν 18 μονάδες διαφορά το 2024, οι Δημοκρατικοί κέρδισαν επίσης έδρα στη Γερουσία.
Η έκταση της ήττας έδειξε πόσο εύκολα υποχώρησε η στήριξη προς τους Ρεπουμπλικανούς ακόμη και σε πολιτείες που είχαν στηρίξει καθαρά τον Τραμπ δύο χρόνια νωρίτερα. Το ερώτημα εν προκειμένω : η ήττα του Τραμπ σηματοδοτεί και το τέλος του τραμπισμού;
Η έντονα προσωποκεντρική φυσιογνωμία του Τραμπισμού συχνά παραπλανά. Είναι σαφές ότι όταν ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ αποχωρήσει από το προσκήνιο, το τηλεοπτικό θέαμα, οι απρόβλεπτες εξάρσεις και το προσωπικό του ιδίωμα θα εκλείψουν μαζί του. Αυτό, ωστόσο, δεν σηματοδοτεί το τέλος του φαινομένου.
Σε αντίθεση με την απειρία του 2016, ο Τραμπισμός έχει πλέον θεσμοποιηθεί. Διαθέτει συγκροτημένες δεξαμενές σκέψης, οργανωμένα νομικά δίκτυα και μια νέα γενιά πολιτικών στελεχών, με προεξάρχοντα τον JD Vance, που συγκροτούν ένα συνεκτικό μοντέλο «μετα-φιλελεύθερου» εθνολαϊκισμού.
Αυτή η διάδοχη κατάσταση μπορεί να στερείται τη θεατρικότητα του ιδρυτή της, αλλά ακριβώς γι’ αυτό ενδέχεται να αποδειχθεί πολύ πιο πειθαρχημένη, μεθοδική και θεσμικά αποτελεσματική.
Ο Τραμπισμός λοιπόν δεν έχει ημερομηνία λήξης. Θα εξακολουθεί να υφίσταται όσο παραμένουν ενεργά τα αίτια που τον γέννησαν. Η οικονομική επισφάλεια, η αποξένωση των πολιτών από τις ελίτ, η woke υπερβολή και η διάβρωση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς. Ο άνθρωπος Τραμπ θα περάσει στην ιστορία, το πολιτικό ρήγμα που διαμόρφωσε, όμως, αποτελεί πλέον το νέο κανονιστικό πλαίσιο της εποχής μας.
Πηγή: liberal.gr