Του Κώστα Στούπα
Η νίκη των Δημοκρατικών ήταν σαρωτική. Με Βουλή και Γερουσία στα χέρια τους, ο Ντόναλντ Τραμπ θα κυβερνήσει τα δύο τελευταία χρόνια της θητείας του απέναντι σε εχθρικό Κογκρέσο, που μπορεί να μπλοκάρει νομοσχέδια και διορισμούς και να ερευνά την κυβέρνησή του.
Άλλοι θα το πουν θεσμικό έλεγχο. Εγώ φοβάμαι ότι, σε περίοδο μεγάλων ανατροπών, μπορεί να αποδειχθεί συνταγή ακυβερνησίας.
Οι ΗΠΑ δεν είναι μια χώρα που απλώς δυσκολεύεται να συμφωνήσει στον προϋπολογισμό. Είναι μια χώρα όπου οι δύο παρατάξεις αντιμετωπίζουν όλο και συχνότερα η μία την άλλη ως υπαρξιακή απειλή. Ο αντίπαλος δεν έχει απλώς λάθος πολιτικές. Δεν δικαιούται καν να κυβερνά.
Σε τέτοιο κλίμα, η ήττα δεν γίνεται εύκολα αποδεκτή. Γίνεται απόδειξη συνωμοσίας ή θεσμικής εκτροπής. Και η νίκη, αντί να κλείνει έναν κύκλο, γίνεται αφορμή για αντίποινα.
Το νέο Κογκρέσο μπορεί να βάλει φρένο στις επιλογές του Τραμπ. Μπορεί όμως και να εγκλωβίσει την Ουάσιγκτον σε ατελείωτες έρευνες, βέτο και συγκρούσεις. Φόροι, δαπάνες, μετανάστευση, ενέργεια, τεχνολογία: όταν Λευκός Οίκος και Κογκρέσο τραβούν προς αντίθετες κατευθύνσεις, όλα κινδυνεύουν να μείνουν μετέωρα. Οι αγορές δεν φοβούνται μόνο τις κακές αποφάσεις. Φοβούνται και το κενό αποφάσεων.
Το πιο επικίνδυνο όμως είναι ο φαύλος κύκλος. Η πόλωση γεννά παράλυση και η παράλυση τροφοδοτεί την οργή που γέννησε την πόλωση. Όταν οι πολίτες πιστεύουν ότι το σύστημα δεν μπορεί να λύσει προβλήματα, αναζητούν λύσεις έξω από αυτό. Σε ηγέτες που υπόσχονται να το παρακάμψουν, σε θεωρίες συνωμοσίας, ακόμη και στη βία.
Εμφύλιος με στρατούς και μέτωπα; Δεν είναι το πιθανότερο σενάριο. Η Αμερική δεν βρίσκεται στα πρόθυρα μιας νέας αναμέτρησης Βορρά-Νότου.
Εδώ όμως βρίσκεται αυτό που δεν βλέπουν όλοι.
«Οι ΗΠΑ είναι πλέον μπαρουταποθήκη», έγραφε τον Ιανουάριο ο Ρέι Ντάλιο, ιδρυτής της Bridgewater. Θεωρεί πιο αξιόπιστο προάγγελο εμφυλίου τον συνδυασμό χρεοκοπημένων δημόσιων οικονομικών και μεγάλων ανισοτήτων. Ο εμφύλιος που περιγράφει δεν αρχίζει απαραίτητα με όπλα. Οι πολίτες μετακομίζουν σε πολιτείες που τους μοιάζουν και παύουν να ακολουθούν αποφάσεις ομοσπονδιακών αρχών της αντίπαλης παράταξης.
Η Μπάρμπαρα Γουόλτερ, από τις κορυφαίες ερευνήτριες των εμφυλίων, έγραφε το 2022 ότι οι ΗΠΑ είναι «πιο κοντά σε εμφύλιο απ’ όσο θα θέλαμε να πιστεύουμε». Ο σύγχρονος εμφύλιος, κατά τη Γουόλτερ, δεν θυμίζει 1860. Ξεκινά με σποραδική βία και τρομοκρατία, με επιταχυντή τα κοινωνικά δίκτυα.
Παρ΄όλα αυτά το σενάριο υψηλής έντασης παραμένει το λιγότερο πιθανό. Το χαμηλής, όμως, δεν χρειάζεται να το περιμένουμε για να το αναγνωρίσουμε. Πολιτική τρομοκράτηση, επιθέσεις σε θεσμούς, αμφισβήτηση κάθε εκλογικού αποτελέσματος, η πεποίθηση ότι ο αντίπαλος είναι εχθρός. Μια δημοκρατία διαβρώνεται και χωρίς οργανωμένο πόλεμο.
Και δεν είναι αμερικανική ιδιαιτερότητα. Η πόλωση ανεβαίνει επί είκοσι χρόνια και αλλού, γιατί παντού κάποιοι βρήκαν ότι πληρώνει: σε ψήφους, σε κλικ, σε τηλεθέαση. Μήπως εμείς εδώ δεν τα ζήσαμε την περασμένη δεκαετία;
Η κάλπη έδωσε στους Δημοκρατικούς το Κογκρέσο. Δεν έδωσε στην Αμερική κοινό έδαφος συνεννόησης. Αν η Ουάσιγκτον μετατρέψει αυτή τη νίκη και αυτή την ήττα σε αφορμή για εκδίκηση, η χώρα μπορεί να ανακαλύψει ότι η παράλυση δεν είναι το αντίθετο της σύγκρουσης. Είναι η προθέρμανσή της.
Μια δημοκρατία δεν καταρρέει όταν μια παράταξη χάνει. Καταρρέει όταν οι μισοί παύουν να αναγνωρίζουν ως νόμιμη την απόφαση των άλλων μισών.
Ο κίνδυνος ενός ακραίου Τραμπ είναι να μετατρέψει τον θεσμικό περιορισμό σε προσωπική σύγκρουση: περισσότερα διατάγματα, απειλές και κινήσεις υψηλού ρίσκου στο εξωτερικό. Αυτό δεν είναι βεβαιότητα, αλλά είναι το σενάριο που πρέπει να υπολογίζουν οι σύμμαχοι. Για την Ελλάδα, το μήνυμα είναι ψυχρό: η πολιτική αλλαγή στην Ουάσιγκτον δημιουργεί ευκαιρίες πρόσβασης. Ένα κενό εξουσίας όμως στις ΗΠΑ αφήνει αφαιρεί την ομπρέλα των αμερικανικών παρεμβάσεων στις ελληνοτουρκικές διαφορές.
Η επόμενη των εκλογών δεν θα έλεγα πως είναι καλύτερη της προηγούμενης.
Πηγή: liberal.gr