Του Θανάση Διαμαντόπουλου
Ως άτοπη χαρακτήρισε πάνω κάτω ο πρωθυπουργός την προοπτική συγκρότησης κυβερνητικού σχήματος χωρίς το πρώτο κόμμα. Και μάλιστα χωρίς πρωθυπουργό τον ηγέτη του, δηλαδή τον εαυτό του. Δεν πιστεύω, ωστόσο, πως εννοούσε πως κάτι τέτοιο είναι αντίθετο στη φύση ή την ουσία του δημοκρατικού πολιτεύματος, ειδικότερα της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας.
Βέβαια είναι αλήθεια, φοβάμαι, πως μέχρι και η γενιά του κ. Μητσοτάκη, δηλαδή οι διανύοντες σήμερα τη δεκαετία των 50, ειδικά μάλιστα οι τεχνοκράτες, όπως δεν έχουν εξαιρετική σχέση με τη γλώσσα, δεν γνωρίζουν καλά και ιστορία και δη τη μεταπολεμική. Γιατί αυτή δείχνει άπειρες περιπτώσεις κυβερνήσεων χωρίς συμμετοχή του εκλογικά προπορευόμενου κόμματος: Κάτι τέτοιο συνέβη επανειλημμένα στη Σκανδιναβία, αρκετές φορές τα τελευταία χρόνια στην Ιβηρική χερσόνησο, στην Ομοσπονδιακή Γερμανία σχεδόν ολόκληρη την περίοδο 1969-1983, αλλά και στη χώρα μας στις αρχές της δεκαετίας του 50.
Ακόμη περισσότερες είναι οι φορές που το πρώτο κόμμα μετείχε μεν στην κυβέρνηση, αλλά ο πρωθυπουργός δεν προερχόταν από τους κόλπους του, π.χ. Τζιοβάνι Σπαντολίνι, Μπετίνο Κράξι κ.λπ., ή προερχόταν μεν από αυτό αλλά δεν ήταν ο αρχηγός του. (Π.χ. Γκένσερ αντί για Όσκαρ Λαφοντέν, Τζαννετάκης αντί Μητσοτάκη πατρός, Γκορία κ.ο.κ.).
Ωστόσο ειλικρινά πιστεύω πως όταν ο Κυριάκος Μητσοτάκης θεωρεί μη εφικτό τον σχηματισμό «κυβέρνησης ηττημένων» δεν το κάνει από άγνοια των ιστορικών προηγούμενων, αλλά εννοεί υπό το ισχύον στη χώρα μας θεσμικό πλαίσιο. Δηλαδή το μικτό – αναλογικό με πλειοψηφικά στοιχεία – εκλογικό σύστημα. Αυτό που παρέχει πλειοψηφικό μπόνους στο πρώτο κόμμα, το αυτονόμως μάλιστα εμφανιζόμενο στις κάλπες μετά την αλλαγή που έκαναν στον νόμο Σκανδαλίδη ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης με τον Σωτήρη Κούβελα. (Μάλιστα τον αποκλεισμό από το μπόνους τυχόν προπορευόμενων συμμαχικών εκλογικών σχηματισμών ο ίδιος ο τότε πρωθυπουργός μου τον είχε χαρακτηρίσει «αντιδημοκρατικό, αλλά επιβαλλόμενο από τις ειδικές περιστάσεις», οι οποίες κατά τα φαινόμενα παραμένουν «ειδικές»…).
Κάτι τέτοιο ισχύει πράγματι. Με την παρούσα, δε, κατάσταση του κομματικού συστήματος, ειδικά τους συγκριτικούς συσχετισμούς κομματικών δυνάμεων, διαμόρφωση δια της ψήφου εναλλακτικής προς τη ΝΔ πολιτικής/κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας δεν διαφαίνεται. Σημαίνει άραγε αυτό πως στο ορατό μέλλον – και μέχρι κάαααποια στιγμή στη σημερινή πολυκατακερματισμένη αντιπολίτευση να κυριαρχήσει ένα κόμμα – θα έχουμε παγίως νεοδημοκρατική κυβέρνηση και πρωθυπουργό Κυριάκο;
Η απάντησή μου είναι πως δεν ξέρω. Αυτό όμως που ξέρω είναι πως το πολιτικό μας σήμερα έχει κάποιες αναλογίες ή ομοιότητες με το χθες:
Στις αρχές της δεκαετίας του 1960 είχαμε μακρότατη κυβερνητική παραμονή της συντηρητικής παράταξης. Στον πέραν της ΕΡΕ χώρο είχαμε ένα ισχυρό κόμμα με δύναμη κυρίως στην Κρήτη, το Κόμμα των Φιλελευθέρων, χωρίς ισχυρό αρχηγό (τον Σοφοκλή Βενιζέλο) και έναν αρχηγό χωρίς ουσιαστικά κόμμα (τον Γεώργιο Παπανδρέου).
Το «κόμμα» του Παπανδρέου και το κόμμα του Βενιζέλου, δηλαδή οι αρχηγοί τους, είχαν ανταλλάξει στο παρελθόν οξύτατους χαρακτηρισμούς. Τελικά συγχωνεύτηκαν συγκροτώντας την Ένωση Κέντρου, με επικεφαλής τον Αχαιό πολιτικό ως πρώτο μεταξύ ίσων, αλλά υπό θεσμικά προβλεπόμενη συλλογική ηγεσία στην οποία πλειοψηφούσαν τα προερχόμενα από το Κόμμα των Φιλελευθέρων πρόσωπα.
Δεν ξέρω αν αυτό το προηγούμενο θα αποτελέσει μπούσουλα για ό,τι είναι δυνατόν να συμβεί στο εγγύς μέλλον, ώστε να αποκτήσει η χώρα μας εναλλακτική κυβερνητική πρόταση. Ξέρω όμως δύο πράγματα:
Πρώτον, η τότε συλλογική εξουσία της ΕΚ απέκτησε σύντομα δυναμική να μετασχηματιστεί σε προσωποπαγή (και δη κληρονομήσιμη) μετά τις τρεις εκλογές των αρχών της δεκαετίας του 1960. Αυτό ουσιαστικά υπήρξε άλλωστε το δράμα εκείνου του σχηματισμού, που πίσω από το κέλυφος ενιαίου κόμματος υπέκρυπτε άτυπο πολυκομματικό σχηματισμό (άλλωστε τουλάχιστον οι Τσιριμώκος και Παπαπολίτης δήλωναν πως μετείχαν ως αρχηγοί κομμάτων).
Δεύτερον, αν επιχειρηθεί παρόμοια συγκέντρωση εξουσίας στο υποθετικό ανάλογο μελλοντικό σενάριο, τότε θα διαψευσθεί ο Μαρξ: Η Ιστορία θα επαναληφθεί, αλλά και τη δεύτερη φορά ως τραγωδία…
*Ο καθηγητής Θανάσης Διαμαντόπουλος είναι συγγραφέας του ιστορικοπολιτικοερωτικού μυθιστορήματος «Υπουργός Καρδιάς» (με πιθανό υπότιτλο «Ενός λεπτού φυγή» που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Παπαδόπουλου προς το τέλος του φθινοπώρου).
Πηγή: liberal.gr