Του Φώτη Κόλλια
Ένα ζευγάρι που γνωρίσαμε στις φετινές διακοπές μας περιέγραφε, με θλίψη και αγωνία, την κατάσταση στην Καστοριά μια πόλη που βυθίζεται συνεχώς τα τελευταία χρόνια.
Το 2014 ο κλάδος της γούνας έφερνε στη Δυτική Μακεδονία περίπου 600 εκατ. ευρώ σε άμεσες και έμμεσες εξαγωγές. Το 2024, σύμφωνα με τη μελέτη του Συνδέσμου Εξαγωγέων Βορείου Ελλάδας (ΣΕΒΕ) για την εξαγωγική δραστηριότητα ανά περιφέρεια, ο ίδιος κλάδος έκλεισε στα 101 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων τα 70,9 εκατ. αντιστοιχούσαν στην Περιφερειακή Ενότητα Καστοριάς, με πτώση 17% μέσα σε έναν χρόνο. Η αναλογία είναι απλή. Μέσα σε δέκα χρόνια από κάθε έξι ευρώ εξαγωγικής αξίας απέμεινε μόλις ένα.
Όπως είχε δηλώσει στο Powergame.gr ο πρόεδρος του Συνδέσμου Γουνοποιών Καστοριάς και της Ελληνικής Ομοσπονδίας Γούνας Απόστολος Τσούκας, στη Δυτική Μακεδονία χάθηκαν περίπου 24.000 θέσεις εργασίας στον κλάδο μέσα σε είκοσι χρόνια. Από τα περισσότερα των 1.000 καταστημάτων και εργαστηρίων της Καστοριάς δεν έχουν απομείνει ούτε 100. Ο κλάδος βρίσκεται πλέον μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας, αφού απασχολεί πλέον λιγότερούς από 1.000 εργαζόμενους.
Η οικονομική κατάρρευση της Καστοριάς συνοδεύεται, όπως είναι φυσικό, και από δημογραφική υποχώρηση. Ο Δήμος Καστοριάς πέρασε από τους 35.874 κατοίκους του 2011 στους 33.227 του 2021, ο Δήμος Άργους Ορεστικού από 11.802 σε 10.633 και ο Δήμος Νεστορίου από 2.646 σε 2.188, δηλαδή μείωση 7,3% για τον Δήμο Καστοριάς και 8,4% για τον νομό. Η Καστοριά έχασε βουλευτική έδρα και κατέστη μονοεδρική περιφέρεια. Μελέτη του Τμήματος Μηχανικών Χωροταξίας και Ανάπτυξης του ΑΠΘ τοποθετεί τον Δήμο Καστοριάς στους 24.000 κατοίκους έως το 2050, απώλεια ενός τετάρτου του πληθυσμού σε τριάντα χρόνια.
Στην Καστορία δεν υπάρχει σήμερα κάποιος μεγάλος εργοδότης, που να απασχολεί μόνιμα προσωπικό άνω των 100-150 εργαζομένων, μας έλεγε το φιλικό ζευγάρι. Ο παραγωγικός χάρτης, αν εξαιρέσουμε τις μονάδες εκτροφής μινκ και τα λίγα βυρσοδεψία που επιβιώνουν, στηρίζεται κατά βάση σε τρεις μονάδες, μία με φασόλια, μία με ντομάτες και μήλα και μία με προφίλ αλουμινίου
Στο άλλο άκρο των βορείων συνόρων της χώρας, η αριθμητική είναι εξίσου σκληρή. Για να αντιμετωπίσει τη δημογραφική υποχώρηση στον Έβρο η κυβέρνηση εξήγγειλε ένα πρόγραμμα μετεγκατάστασης. Ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 2024 για τους δήμους Σουφλίου, Διδυμοτείχου και Ορεστιάδας, με επιδότηση έως 10.000 ευρώ ανά νοικοκυριό, και από τις 600 αιτήσεις εγκρίθηκαν δύο. Στη Βουλή η υπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας Δόμνα Μιχαηλίδου ανέφερε ότι οι δύο δικαιούχοι έλαβαν την πρώτη δόση, 5.000 και 3.000 ευρώ αντίστοιχα, και ότι οι υπόλοιπες 560 αιτήσεις απορρίφθηκαν ως ψευδείς, καθώς προέρχονταν από ανθρώπους που ήδη κατοικούσαν στην περιοχή επί δεκαετίες! Το πρόγραμμα τροποποιείται τώρα με οριζόντια ενίσχυση 10.000 ευρώ ανεξαρτήτως μεγέθους πόλης, προκαταβολή 50% της πρώτης δόσης, κατάργηση της προϋπόθεσης εργασιακής σύμβασης και επέκταση σε επιπλέον δήμους με δημογραφικά και αναπτυξιακά κριτήρια.
Το πρόβλημα δεν ήταν μόνο ο σχεδιασμός του κινήτρου, ήταν η ανεπάρκεια του σχεδιασμού σε σχέση με την περιοχή που θα το υποδεχόταν. Στο Διδυμότειχο, το κατά κεφαλήν εισόδημα υπολείπεται κατά 20% του εθνικού μέσου όρου και η ανεργία αγγίζει το 28,5%, το υψηλότερο ποσοστό στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη. Η περιφέρεια συνολικά αδειάζει με ταχύτητα που κανένα επίδομα δεν καλύπτει.
Από την 1η Ιανουαρίου 2022 έως τις 30 Ιουνίου 2026 καταγράφηκαν στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη 37.317 θάνατοι έναντι 15.195 γεννήσεων, με συνολική απώλεια 22.122 κατοίκων σε τεσσεράμισι χρόνια. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της περιφέρειας ήταν 13.840 ευρώ το 2023, το χαμηλότερο της χώρας, ήτοι 65% του εθνικού μέσου όρου και 46,5% της Αττικής, που έφτασε τα 29.732 ευρώ. Σε εθνικό επίπεδο, στην Α΄ Δημοτικού του σχολικού έτους 2025-2026 φοιτούν 60.000 παιδιά με ελληνική και 9.000 με αλλοδαπή ιθαγένεια, έναντι 100.000 και 15.000 το 2010, μείωση σχεδόν 40% σε δεκαπέντε χρόνια.
Οι πόλεις της παραμεθορίου χρειάζονται περισσότερα και ουσιαστικά κίνητρα όχι για να αναστηθούν, αλλά για να μη σβήσουν από το χάρτη! Τα κίνητρα, για παράδειγμα, θα μπορούσαν να έχουν διάρκεια και όχι μορφή εφάπαξ. Μια γενναία πολυετής φορολογική και ασφαλιστική διαφοροποίηση για επιχειρήσεις και εργαζόμενους σε δήμους κάτω των 30.000 κατοίκων. Χρειάζονται, επίσης, αποκέντρωση με πραγματικό περιεχόμενο. Στήριξη βιομηχανικών επενδύσεων στις άδειες βιομηχανικές περιοχές (ΒΙΠΕ) της παραμεθορίου, μεταφορά δημόσιων υπηρεσιών, ερευνητικών δομών και πολιτιστικής παραγωγής στην περιφέρεια, για ποιοτικές και όχι επιδοτούμενες θέσεις εργασίας, ώστε να υπάρχει λόγος παραμονής αλλά και μετοίκησης για νέες οικογένειες.
Το υφιστάμενο κτιριακό απόθεμα των ακριτικών πόλεων είναι σε μεγάλο βαθμό κενό, και η αξιοποίησή του με λογική αντίστοιχη του προγράμματος «Κάλυψη», που δεν απαιτεί νέες κατασκευές, κοστίζει ελάχιστα σε σχέση με το αποτέλεσμα. Η ελληνική πολιτική εξακολουθεί να μην διαθέτει μεγάλης κλίμακας εργαλείο στήριξης του ενοικίουνέων, κενό που έχει καταγραφεί και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Και κάτι που δείχνουν να μην καταλαβαίνουν οι πολιτικοί μας. Οι υποδομές προηγούνται των παροχών! Ένα νοσοκομείο με πλήρη στελέχωση στο Διδυμότειχο, ποιοτικά σχολεία και δημόσια συγκοινωνία υψηλής ποιότητας αλλάζουν την καθημερινότητα με τρόπο που το επίδομα δεν αγγίζει. Οι παραμεθόριες περιοχές δεν ρημάζουν επειδή έλειψαν τα σχέδια. Ρημάζουν επειδή τα σχέδια σπανίως στηρίζονται στην κοινή λογική και στις πραγματικές ανάγκες πόλεων όπως η Καστοριά ή το Διδυμότειχο.
Πηγή: iefimerida.gr