Της Ευαγγελίας Μπίφη
Στη νέα μεγάλη διαδήλωση του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP) είναι στραμμένα σήμερα τα βλέμματα σε μία Τουρκία που «βυθίζεται» στον αυταρχισμό. Το «ραντεβού» έχει δοθεί αρκετά μακριά από το κέντρο της Κωνσταντινούπολης, στο προάστιο του Μάλτεπε στην ασιατική πλευρά. Είναι η πρώτη μεγάλη συγκέντρωση της κεμαλικής αντιπολίτευσης αφότου διεκόπησαν οι αρχικές καθημερινές ογκώδεις διαδηλώσεις στο δημαρχείο της Κωνσταντινούπολης, μετά τη σύλληψη του δημάρχου Εκρέμ Ιμάμογλου.
Ο Ερντογάν υπολογίζει ότι μπορεί να αντέξει τις διαμαρτυρίες. Έχει τη στρατηγική και τα μέσα να το κάνει. Το έχει ξανακάνει στο παρελθόν. Όταν η κυβέρνησή του ανακοίνωσε το 2013 ότι το πάρκο Γκεζί στην κεντρική πλατεία Ταξίμ της Κωνσταντινούπολης επρόκειτο να αναδιαμορφωθεί, ξεσηκώθηκε ένα κύμα διαμαρτυρίας στα όρια της εξέγερσης, πρωτόγνωρο στα χρονικά της Τουρκίας. Στην πραγματικότητα το πάρκο Γκεζί ήταν η αφορμή. Ο Ερντογάν κατέστειλε την εξέγερση. Το 2016 κατέστειλε και μία απόπειρα στρατιωτικού πραξικοπήματος. Δώδεκα χρόνια μετά, έχει πολύ πιο σταθερό έλεγχο στους αρμούς του πολιτικού συστήματος που ο ίδιος δημιούργησε.
Ο Τούρκος πρόεδρος στοχεύει να διαμορφώσει το «πεδίο μάχης» για τις επόμενες εκλογές -όποτε και αν αυτές διεξαχθούν- με τους δικούς του όρους. Μπορεί να το πετύχει αυτό; Υπάρχουν σημαντικοί παράγοντες που του το επιτρέπουν:
Ο χρόνος μετράει υπέρ του Ερντογάν και λειτουργεί εναντίον του CHP. Οι επόμενες εκλογές κανονικά είναι προγραμματισμένες για το 2028. Για να ξεπεράσει ο Τούρκος πρόεδρος τον συνταγματικό σκόπελο των δύο θητειών και να μπορέσει να είναι εκ νέου υποψήφιος είτε θα πρέπει να αλλάξει το Σύνταγμα, είτε να προκηρυχθούν πρόωρες εκλογές. Ακόμα και αν προκηρυχθούν πρόωρες εκλογές, ο Ερντογάν θα ορίσει τον χρόνο διεξαγωγής τους και όχι η αντιπολίτευση. Συνεπώς, έχει στη διάθεσή του χρόνο.
Ο Τούρκος πρόεδρος μπορεί να ακολουθήσει μια μακροπρόθεσμη προσέγγιση, ενώ αντιθέτως το CHP μπορεί να δυσκολευτεί να διατηρήσει τη δυναμική του με την πάροδο του χρόνου.
Πιθανότατα επίσης ο Ερντογάν υπολογίζει και σε μία οικονομική ανάκαμψη πριν από τις επόμενες εκλογές και αναμένει ότι η δημόσια οργή για τη σύλληψη του Ιμάμογλου θα υποχωρήσει καθώς η καθημερινή ζωή θα ομαλοποιείται. Παράλληλα, με τη συνεχή δημοσιοποίηση πληροφοριών περί εμπλοκής του καθαιρεθέντος δημάρχου σε σκάνδαλα διαφθοράς ποντάρει στην αποδόμηση του Ιμάμογλου και του κόμματός του. Μέχρι τις επόμενες εκλογές μπορεί να έχει ουσιαστικά «ευνουχίσει» ο Ερντογάν την αντιπολίτευση, εξασφαλίζοντας ότι κανένας αξιόπιστος διεκδικητής δεν θα μπορεί να αποτελέσει απειλή.
Η περικύκλωση της αντιπολίτευσης δεν περιορίζεται στον Ιμάμογλου, αλλά επεκτείνεται και στο ίδιο το CHP, καθώς υπάρχει σε εξέλιξη εισαγγελική έρευνα σχετικά με τις καταγγελίες για δωροδοκία συνέδρων στο τελευταίο συνέδριο του κόμματος τον Νοέμβριο του 2023. Υπάρχει μάλιστα ο κίνδυνος να καθαιρεθεί ο πρόεδρος του, Οζγκιούρ Οζέλ, και να οριστεί διαχειριστής στο κόμμα. Για τον λόγο αυτό ο Οζέλ ανακοίνωσε έκτακτο συνέδριο στις 6 Απριλίου. Βραχυπρόθεσμα, το έκτακτο συνέδριο του CHP μπορεί να δώσει ώθηση, αλλά δεν είναι σαφές αν το κύριο κόμμα της αντιπολίτευσης έχει μια βιώσιμη μακροπρόθεσμη στρατηγική.
Το CHP δεν είναι κινηματικό κόμμα και οι συγκεντρώσεις του είναι πιο συγκρατημένες. Τα πλήθη του δεν έχουν τη διάθεση της σύγκρουσης, η ηγεσία του κόμματος δεν διακινδυνεύει να αναλάβει την ευθύνη μίας εξέγερσης, ούτε και οι παρούσες συγκεντρώσεις έχουν «προδιαγραφές» να αντέξουν στο χρόνο. Ιστορικά το CHP δεν έχει κατορθώσει μέχρι σήμερα να οργανώσει αποτελεσματική αντιπολίτευση κατά του Ερντογάν. Η έκκλησή του για μποϊκοτάζ σε μέσα ενημέρωσης και προϊόντα από εταιρείες, οι ιδιοκτήτες των οποίων ευθυγραμμίζονται με την κυβέρνηση, είναι απίθανο να κερδίσει έδαφος, καθώς στην Τουρκία η κουλτούρα του μποϊκοτάζ είναι σχεδόν ανύπαρκτη.
Παράλληλα, ορισμένες από τις καταγγελίες που μετατράπηκαν σε εισαγγελικά κατηγορητήρια προέρχονται από στελέχη του ίδιου του CHP· εκείνος που έφερε στο προσκήνιο τις καταγγελίες περί δωροδοκίας των συνέδρων, ήταν ο τέως πρόεδρος του κόμματος και ανθυποψήφιος του Ερντογάν στις προηγούμενες προεδρικές εκλογές, Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου.
Στις διαδηλώσεις για τη σύλληψη του Ιμάμογλου, το CHP είχε στο πλευρό του αριστερές οργανώσεις και μικρά αριστερά κόμματα, τα οποία έχουν μεν δυναμική στις πλατείες, αλλά η απήχησή τους στο εκλογικό σώμα είναι ελάχιστη και συχνά ταυτίζονται από ευρείες λαϊκές μάζες με την τρομοκρατία -εξ ου και οι κατηγορίες κυβερνητικών στελεχών προς το CHP ότι ευθυγραμμίζεται με περιθωριακές ομάδες.
Από τα μικρότερα κόμματα της Δεξιάς, από την άλλη, κανένας από τους ηγέτες τους δεν συμμετείχε στις διαδηλώσεις έξω από το δημαρχείο της Κωνσταντινούπολης, ούτε προέτρεψε τους υποστηρικτές τους να συμμετάσχουν σε συγκεντρώσεις κατά του Ερντογάν. Με το CHP υπό πίεση και χωρίς έναν αξιόπιστο υποψήφιο για την προεδρία, ο Τούρκος πρόεδρος μπορεί να πείσει αυτά τα μικρότερα κόμματα να ενταχθούν στη Λαϊκή Συμμαχία, τον κυβερνητικό συνασπισμό.
Ρόλο κλειδί στις πολιτικές εξελίξεις εντός της Τουρκίας διαδραματίζει το φιλοκουρδικό Κόμμα Ισότητας και Δημοκρατίας των Λαών (DEM). Η υποστήριξη από τους Κούρδους ψηφοφόρους ήταν καθοριστική για τις νίκες του Ιμάμογλου στις δημοτικές εκλογές του 2019 και του 2024 στην Κωνσταντινούπολη.
Ο Εκρέμ Ιμάμογλου, εκτός από διαφθορά, κατηγορείται για τρομοκρατία και συγκεκριμένα ότι η εκλογική συνεργασία του με το DEM υπαγορεύτηκε από την οργάνωση ΡΚΚ. Μετά τη σύλληψή του όμως, το DEM -παρά την εμπλοκή του ονόματός του στις κατηγορίες- τις πρώτες ημέρες προσέφερε μόνο προφορική υποστήριξη, απουσίαζε πλήρως από τις διαδηλώσεις. Μάλιστα, ο συμπρόεδρος του DEM, Τουντζέρ Μπακιρχάν, δήλωσε ότι «δεν είμαστε η ακτιβιστική μάζα του CHP. Υποστηρίζουμε, αλλά δεν θα βγούμε στους δρόμους γι’ αυτό». Η στάση αυτή φαίνεται να διαφοροποιείται με τη σημερινή συγκέντρωση διαμαρτυρίας στο Μάλτεπε της Κωνσταντινούπολης, στην οποία το DEM είπε ότι θα συμμετάσχει με το σύνθημα «υπερασπιζόμαστε τη δημοκρατία και τη λαϊκή βούληση».
Σε κάθε περίπτωση όμως οι Κούρδοι του DEM έχουν εγκλωβιστεί σε μία στάση αναμονής εν όψει εξελίξεων στο Κουρδικό, μετά την έκκληση του Αμπντουλάχ Οτσαλάν, του φυλακισμένου ηγέτη του ΡΚΚ, στις 27 Φεβρουαρίου, προς την οργάνωσή του να τερματίσει την ένοπλη δράση και να αυτοδιαλυθεί.
Ενώ η έκβαση των συνομιλιών μεταξύ των Κούρδων και της Άγκυρας παραμένει αβέβαιη, η στρατηγική αυτή προσφέρει στον Ερντογάν περιθώρια να κρατά τον παράγοντα DEM μακριά από το CHP και δυνητικά στην φαρέτρα του. Η Λαϊκή Συμμαχία του Ερντογάν δεν έχει την απαραίτητη ενισχυμένη πλειοψηφία στην Εθνοσυνέλευση για να προωθήσει συνταγματικές αλλαγές ή να προκηρύξει πρόωρες εκλογές. Το DEM, το τρίτο μεγαλύτερο πολιτικό κόμμα της Τουρκίας, θα μπορούσε να συνδράμει αν του προσφερθούν τα κατάλληλα κίνητρα.
Ο Ερντογάν «ροκανίζει» την κυριαρχία του CHP στην Κωνσταντινούπολη. Η προφυλάκιση του Ιμάμογλου μόνο για την κατηγορία της διαφθοράς -και όχι της της τρομοκρατίας- επέτρεψε στο κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης να κρατήσει τον έλεγχο του μητροπολιτικού δήμου της Κωνσταντινούπολης με την εκλογή αναπληρωτή στη θέση του έκπτωτου δημάρχου από το Δημοτικό Συμβούλιο, του αντιδημάρχου Νουρί Ασλάν, μέλους του CHP και εκλεκτού του Ιμάμογλου. Σε περίπτωση προφυλάκισης για τρομοκρατία θα μπορούσε η κυβέρνηση να διορίσει η ίδια τοποτηρητή και να πάρει τον μητροπολιτικό δήμο από το CHP.
Ωστόσο, η εξέλιξη αυτή είναι πιθανότατα προσωρινή και ούτως ή άλλως η θέση του CHP στους αυτοδιοικητικούς θεσμούς της Κωνσταντινούπολης συνεχώς αποδυναμώνεται. Ήδη έχουν καθαιρεθεί έως τώρα οι δήμαρχοι του CHP σε πέντε από τους 26 περιφερειακούς δήμους της Κωνσταντινούπολης που κέρδισε στις δημοτικές εκλογές του 2024 και έχει οριστεί διαχειριστής σε πολλές δημοτικές επιχειρήσεις, στερώντας από το CHP τη δυνατότητα να διαχειρίζεται τους προϋπολογισμούς τους.
Ο Ερντογάν έχει στο πλευρό του τις δυνάμεις ασφαλείας και μετά την απόπειρα πραξικοπήματος του 2016 ο στρατός έχει ουσιαστικά εξουδετερωθεί, όσον αφορά την επί δεκαετίες ανάμειξή του στην εσωτερική πολιτική. Πλέον τα στρατιωτικά πραξικοπήματα δεν αποτελούν μία ορατή απειλή.
Ο αστάθμητος παράγοντας στους σχεδιασμούς του Ερντογάν είναι η υγεία του Ντεβλέτ Μπαχτσελί. Η υγεία το γηραιού κυβερνητικού εταίρου και αρχηγού του Κόμματος Εθνικιστικής Δράσης είναι κλονισμένη μετά και την επέμβαση αλλαγής καρδιακής βαλβίδας στην οποία υποβλήθηκε τον περασμένο μήνα. Από το 2016 και μετά η υποστήριξη των υπερεθνικιστών του Μπαχτσελί, είναι ζωτικής σημασίας για την εξουσία του Ερντογάν.
Ο Ερντογάν πιστεύει -και εν πολλοίς μπορεί να αληθεύει- ότι οι διαμορφούμενες γεωπολιτικές ισορροπίες ευνοούν την Τουρκία και κατ’ επέκταση τον ίδιο.
Τόσο η Ευρώπη, όσο και ο Ντόναλντ Τραμπ στις ΗΠΑ, δεν ενδιαφέρονται να εμπλακούν στις «εσωτερικές υποθέσεις» της Τουρκίας και αυτό φάνηκε από τις αρχικές «χλιαρές» αντιδράσεις τους στη σύλληψη του Ιμάμογλου. Εξάλλου, η Ευρώπη δεν έχει ουσιαστική επιρροή στην Άγκυρα και παραμένει διστακτική στο να αντιμετωπίσει τον Ερντογάν. Αντιθέτως, δείχνει να θεωρεί τον Τούρκο πρόεδρο απαραίτητο συνομιλητή, κυρίως στην Ουκρανία, το μεταναστευτικό, αλλά και τη Συρία, την ώρα που δεν αποθαρρύνει τις φιλοδοξίες του για συμμετοχή της Τουρκίας στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας.
Πηγή: liberal.gr