Του Κώστα Στούπα
Στην εποχή μας, όποιος πιστεύει ακόμη ότι η ενασχόληση με την πολιτική προκύπτει από κάποια βαθιά ένστικτα αλληλεγγύης, προσφοράς και αποστολικής έφεσης, μάλλον έχει μείνει σε κάποιο βιβλίο του ’60 ή σε ταινία του Κώστα Γαβρά.
Η πραγματικότητα είναι πιο κυνική και λιγότερο ρομαντική: η πολιτική απαιτεί καθημερινές συναινέσεις, υπολογισμένους συμβιβασμούς, χάιδεμα αυτιών μέχρι να γίνουν σαν χαρτί από την τριβή.
Υπάρχουν βέβαια και εξαιρέσεις – πολιτικοί που βγαίνουν από την εξουσία φτωχότεροι απ’ ό,τι μπήκαν. Το ίδιο συμβαίνει και σε γιατρούς, δικηγόρους, μηχανικούς. Δεν είναι κανόνας, είναι… στατιστική ανωμαλία.
Αν θέλεις να πεις την αλήθεια σου για τον μέσο ψηφοφόρο, καλύτερα να μην μπεις ποτέ στην πολιτική (ούτε στη δημοσιογραφία αν θέλεις να αποκτήσεις περιουσία). Το έλεγε και ο Τσώρτσιλ με τον πιο εύστοχο τρόπο: «Το καλύτερο επιχείρημα κατά της δημοκρατίας είναι μια πεντάλεπτη συζήτηση με τον μέσο ψηφοφόρο».
Κι όμως, η δημοκρατία παραμένει το λιγότερο χάλια πολίτευμα που δοκιμάστηκε ποτέ. Μακροπρόθεσμα αποδεικνύεται το πιο αποτελεσματικό και αποδοτικό, γι’ αυτό και κυριαρχεί παγκοσμίως εδώ και αιώνες – ιδίως μετά τη βιομηχανική επανάσταση, όταν η οικονομία και η τεχνολογία άρχισαν να ζητούν συνεχή ρηξικέλευθες καινοτομίες, όχι σταθερές ιεραρχίες και ιδεολογικούς φανατισμούς.
Το επάγγελμα του πολιτικού είναι αναγκαίο κακό για να δουλεύει το σύστημα. Το ζητούμενο είναι απλό: πολίτες και πολιτικοί να κάνουν τη δουλειά τους όσο καλύτερα γίνεται.
Και εδώ έρχεται το μεγάλο δίλημμα: Τι προτιμάς; Έναν αδαή οραματιστή που δεν μπορεί να διαχειριστεί ούτε πολυκατοικία, αλλά υπόσχεται τα πάντα; Ή έναν κυνικό που εκμεταλλεύεται το σύστημα τηρώντας το γράμμα του νόμου, αλλά αφήνει πίσω του δρόμους, νοσοκομεία, δουλειές, αύξηση εισοδήματος και ευημερία για το σύνολο;
Τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε μια έξαρση της ροπής προς την αντισυστημικότητα. Πολλοί συμπολίτες μας θωπεύουν την πλάνη ότι αν έρθουν «οι έξω», οι «καθαροί», οι «εκτός συστήματος», θα φέρουν ριζοσπαστικές αλλαγές και όλα θα γίνουν καλύτερα.
Το έχουμε δει στην πράξη: την προηγούμενη δεκαετία, όταν διάφορα αντισυστημικά «τσίρκα» κατέλαβαν κοινοβούλιο και υπουργεία, το αποτέλεσμα ήταν γνωστό. Capital controls, τρίτο μνημόνιο, φτώχεια ρεκόρ, brain drain, και στο τέλος οι ίδιοι οι «αντισυστημικοί» έγιναν το πιο σκληρό σύστημα που είχαμε δει ποτέ.
Και τώρα, δες τι γίνεται στην Κύπρο. Εκλέγουν έναν YouTuber ως «αντισυστημικό». Ο άνθρωπος ξεκίνησε με χαβαλές, memes και «αλήθειες που κανείς δεν λέει». Μερικούς μήνες μετά; Πολυτελής βίλα με πισίνα που πληρώνεται από ευρωπαϊκά κονδύλια, ερωτήματα για χρήση χρημάτων, προκλητικές δηλώσεις, και μια γενική εικόνα ότι ο «καθαρός» αποδεικνύεται πιο βουλιμικός από τους παλιούς Λαιστρυγόνες του συστήματος.
Δεν είναι παράδοξο. Είναι μαθηματικά βέβαιο. Όποιος ασχολείται χρόνια με τα κοινά μαθαίνει να μυρίζεται από χιλιόμετρα τον βουλιμικό.
Τον αναγνωρίζεις από τον τρόπο που κατηγορεί τους άλλους, από την ευκολία με την οποία υπόσχεται απόλυτη δικαιοσύνη για όλους, από το πόσο γρήγορα ξεχνάει τις δικές του αμαρτίες μόλις πιάσει καρέκλα.
Η δημόσια διοίκηση είναι ένας τεράστιος όγκος ανθρώπων – εκατοντάδες χιλιάδες – με δικά τους συμφέροντα. Κοινός παρονομαστής: Ο λιγότερος κόπος για το μεγαλύτερο όφελος.
Αυτός ο όγκος δεν συρρικνώνεται ούτε κινητοποιείται με αλεξιπτωτιστές. Χρειάζεται συστηματικούς χειρισμούς, κίνητρα, σταδιακές μεταρρυθμίσεις, ελεγκτικούς μηχανισμούς, διαφάνεια. Όχι κάποιον που πέφτει από τον ουρανό φωνάζοντας «θα τα αλλάξω όλα» και μετά βρίσκει τον τρόπο να βολευτεί καλύτερα από τους παλιούς.
Η αντισυστημικότητα πουλάει καλά. Είναι εύκολη, συναισθηματική, δίνει διέξοδο στον θυμό. Αλλά σπάνια αποδίδει. Συνήθως γίνεται το νέο σύστημα – και τις περισσότερες φορές, χειρότερο. Γιατί δεν έχει ούτε εμπειρία, ούτε θεσμούς, ούτε αυτοσυγκράτηση. Μόνο ορμή και υποσχέσεις.
Και στο τέλος, μένουμε πάλι με το ίδιο ερώτημα: προτιμάς τον κυνικό που κάνει δουλειά (έστω και με γκρίζες ζώνες) ή τον «αγνό» που καταστρέφει τα πάντα στο όνομα της κάθαρσης;
Η ιστορία έχει δώσει την απάντηση εδώ και αιώνες…
Πηγή: liberal.gr