Του Νίκου Μελέτη
Μετά την ένταση που προκάλεσε στις ελληνοτουρκικές σχέσεις η ευθεία και, πλέον, σε ανώτατο επίπεδο αμφισβήτηση και αποδόμηση του τουρκολιβυκού Μνημονίου από την Αθήνα, το ενδιαφέρον στρέφεται τώρα επί του πεδίου, όπου θα δοκιμασθεί η ειλικρίνεια των προθέσεων της Άγκυρας περί σχέσεων καλής γειτονίας, αλλά και η εγκυρότητα της συνεννόησης που έχει επιδιώξει η Γαλλία με την τουρκική πλευρά για την απρόσκοπτη επανέναρξη των ερευνών για την πόντιση του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Κύπρου-Κρήτης.
Τις τελευταίες ημέρες υπάρχουν εντατικές διαβουλεύσεις, καθώς η πίεση από το εταιρικό σχήμα που έχει αναλάβει το GSI (Meridiam, Nexans και ΑΔΜΗΕ) αυξάνεται, προκειμένου να επισπευσθεί η διαδικασία για την έκδοση της NAVTEX, ενώ το ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo παραμένει από την Τρίτη στο λιμάνι του Ηρακλείου, περιμένοντας το πράσινο φως για τον απόπλου του προς την Ανατολική Μεσόγειο. Κάθε καθυστέρηση στην έκδοση της NAVTEX θα στείλει αρνητικά μηνύματα, με επιπτώσεις, βεβαίως, και στην ίδια την προοπτική του σημαντικού αυτού έργου διασυνδεσιμότητας.
Η Αθήνα, όπως δηλώνει πάντως έγκυρη πηγή, δεν ευνοεί επίσης καμία άλλη καθυστέρηση και η NAVTEX θα εκδοθεί, καθώς ολοκληρώνεται μέχρι το τέλος της εβδομάδας η διαδικασία εξέτασης και έγκρισης της αίτησης που έχει υποβληθεί από τη NEXANS στο υπουργείο Εξωτερικών. Η διαδικασία έγκρισης από τη διυπουργική επιτροπή ΕΧΑΕΘ θα εξαντλήσει, βεβαίως, τα συνήθη χρονικά περιθώρια που υπάρχουν, καθώς έτσι δόθηκε η ευκαιρία να οριστικοποιηθεί και η συνεννόηση της Γαλλίας με την τουρκική πλευρά, η οποία προβλέπει τη «γνωστοποίηση» των ερευνών, με όλα τα προβλεπόμενα στοιχεία τους, και προς τις τουρκικές Αρχές, με την επισήμανση ότι δεν πρόκειται για αίτημα αδειοδότησης ερευνών.
Η Άγκυρα, πάντως, μετά τη δυσάρεστη έκπληξη που προκάλεσαν οι σφοδρές και αναβαθμισμένες αντιδράσεις στο τουρκολιβυκό Μνημόνιο, πιθανότατα θα επιλέξει, μέσω της διαδικασίας αυτής, να εκμεταλλευθεί την κατάσταση, παρερμηνεύοντας ή ακόμη και αγνοώντας τη συνεννόηση που έχει επιτευχθεί με τη γαλλική πλευρά. Και αυτό είναι κάτι που προκαλεί ανησυχία στην Αθήνα και έχει σημάνει συναγερμό σε όλα τα επίπεδα ενόψει της έκδοσης της NAVTEX και της επανέναρξης των ερευνών, που αναμένεται να συνεχισθούν από το σημείο όπου διακόπηκαν τον Ιούλιο του 2024, έξω από τα χωρικά ύδατα της Κάσου.
Πρόκειται για την πιο ευαίσθητη περιοχή, καθώς δεν αφορά μη οριοθετημένη ελληνική υφαλοκρηπίδα, αλλά για οριοθετημένη ελληνική ΑΟΖ, η οποία, όμως, επικαλύπτει την περιοχή του τουρκολιβυκού Μνημονίου.
Στην Άγκυρα έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία και ενόχληση το γεγονός ότι, εκτός της Ελλάδας φυσικά, η πιο σκληρή αντίδραση προήλθε από το Κάιρο. Σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία και ο Ερντογάν έχουν επενδύσει πολλά στην αποκατάσταση των σχέσεων με την Αίγυπτο και τον πρόεδρο Αλ Σίσι, η κίνηση για την κύρωση του τουρκολιβυκού Μνημονίου από το λιβυκό Κοινοβούλιο ερέθισε τα αντανακλαστικά του Καΐρου, το οποίο δεν είναι διατεθειμένο να αποδεχθεί ότι αυτή η τουρκοαιγυπτιακή επαναπροσέγγιση θα εξελιχθεί σε διαδικασία επέκτασης της επιρροής της Άγκυρας στη Λιβύη, στην Ανατολική Μεσόγειο, στη Βόρεια Αφρική αλλά και στον αραβικό κόσμο, υποβαθμίζοντας εκ των πραγμάτων τον δικό του ρόλο.
Η πρώτη δημόσια αντίδραση του αιγυπτιακού ΥΠΕΞ, η συμφωνία Γεραπετρίτη-Αμπντελάτι για επανέναρξη συνομιλιών για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, που εκ των πραγμάτων αμφισβητεί τη «Γαλάζια Πατρίδα», καθώς και η συνυπογραφή της Δήλωσης των 6, που αναγνώσθηκε από τον Έλληνα ΥΠΕΞ στον ΟΗΕ, ήταν αντιδράσεις που δεν περίμενε η Άγκυρα.
Και ενώ μέχρι τώρα κατηγορούσε την Ελλάδα, την Κύπρο αλλά και το Ισραήλ ότι επιχειρούν να την αποκλείσουν από την Ανατολική Μεσόγειο, διαπιστώνει ότι τώρα υπάρχει ένα μέτωπο απέναντι στις επιδιώξεις της, στο οποίο προστίθενται η Αίγυπτος, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν και, φυσικά, η ΕΕ στο σύνολό της.
Η παρέμβαση του πρωθυπουργού Κυρ. Μητσοτάκη από το βήμα του ΣΑ του ΟΗΕ ήταν καταλυτική και η επιλογή του πρωθυπουργού να αφιερώσει το μεγαλύτερο μέρος της ομιλίας του στην αποδόμηση του τουρκολιβυκού δείχνει την πρόθεση της Αθήνας να απογυμνώσει σε διπλωματικό επίπεδο, την παράνομη αυτή συμφωνία και να την εξουδετερώσει πρακτικά ενόψει και των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση και μελλοντικών έργων στην περιοχή.Διότι οι αντιδράσεις της Τουρκίας εστιάζονται ακριβώς στο να επιτύχει να επιβάλει και να νομιμοποιήσει de facto το τουρκολιβυκό Μνημόνιο επί του πεδίου, παρεμβαλλόμενη με όποιον τρόπο καταστεί δυνατόν στη διαδικασία των ερευνών.
Έτσι, μια διαδικασία που είναι συνήθης τα τελευταία χρόνια, με την έρευνα και πόντιση καλωδίων στην Ανατολική Μεσόγειο, έχει αναχθεί σε πεδίο αναμέτρησης της ελληνοαιγυπτιακής Συμφωνίας Μερικής Οριοθέτησης και του παράνομου τουρκολιβυκού Μνημονίου.
Το προηγούμενο διάστημα έπεσαν στο τραπέζι αρκετές ιδέες για το πώς θα μπορούσαν να αποφευχθούν εντάσεις με αφορμή τις έρευνες για την ηλεκτρική διασύνδεση. Υπήρξε η πρόταση να αλλάξει η όδευση του καλωδίου, ώστε, περνώντας βορειότερα, μέσα από την περιοχή της δυνητικής τουρκικής υφαλοκρηπίδας, να έχει δικαίωμα και η Τουρκία να ζητήσει την υποβολή αιτήματος αδειοδότησης των ερευνών για τη συγκεκριμένη περιοχή. Οι τουρκικές Αρχές, όπως είχε γίνει και στο παρελθόν με την πόντιση άλλου καλωδίου, του Blue Raman της Google (2024), έσπευσαν, βεβαίως, να εκδώσουν NAVTEX για όλη τη διαδρομή των ερευνών, ακόμη και εντός της μη οριοθετημένης ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Όμως, έστω και με αυτόν τον τρόπο, οι έρευνες του πλοίου τότε ολοκληρώθηκαν χωρίς πρόβλημα.
Όμως, στην περίπτωση του GSI η όδευση δεν ήταν δυνατόν να αλλάξει, και για οικονομικοτεχνικούς λόγους, αλλά πολύ περισσότερο επειδή έτσι θα δινόταν το μήνυμα ότι η Ελλάδα και η εταιρεία υλοποίησης του έργου υποκύπτουν στον εκβιασμό της Άγκυρας και υποχρεώνονται σε αλλαγή όδευσης, προκειμένου να δικαιολογηθεί η υποβολή αιτήματος και προς την Τουρκία. Η πρόταση αυτή απορρίφθηκε σε ανώτατο πολιτικό επίπεδο, σύμφωνα με τις πληροφορίες μας, από πηγή που έχει γνώση των παρασκηνιακών διαβουλεύσεων.
Η Αθήνα, πλέον, κορυφώνοντας τη διεθνοποίηση των προβλημάτων που προκαλεί στην εν γένει ασφάλεια των θαλασσίων και των κρίσιμων υποδομών διασυνδεσιμότητας το τουρκολιβυκό Μνημόνιο, εκτιμά ότι έχει καλύψει πλήρως διπλωματικά το πεδίο σε ενδεχόμενη προσπάθεια της Τουρκίας να προβάλει προσκόμματα στις έρευνες για το GSI.
Και το μήνυμα που έστειλε ο πρωθυπουργός, τόσο από το βήμα του ΣΑ του ΟΗΕ όσο και με τη συμμετοχή του στο εμβληματικό Manama Forum, που διεξήχθη την Παρασκευή στο Μπαχρέιν, είναι ότι η Ελλάδα είναι έτοιμη να συνομιλήσει με όλες τις χώρες της περιοχής, μεταξύ αυτών την Τουρκία και τη Λιβύη, για τις οριοθετήσεις βάσει του Δικαίου της Θάλασσας. Απευθύνοντας, όμως, και μια προειδοποίηση η οποία αποτελεί πλέον και τη βασική αρχή για τη στάση της Ελλάδας από εδώ και πέρα:
«Τα έργα συνδεσιμότητας δεν πρέπει να γίνονται όμηροι των διαφορών που ενδεχομένως έχουμε για περιοχές όπου δεν έχει γίνει οριοθέτηση. Αυτά τα έργα είναι πάρα πολύ σημαντικά για τη δική μας περιοχή του κόσμου ώστε να εργαλειοποιούνται από χώρες για γεωπολιτικούς σκοπούς. Αυτό είναι κάτι που η Ελλάδα δεν θα αποδεχθεί».
Πηγή: liberal.gr