Του Δημήτρη Καμπουράκη
Πριν μια πενταετία, το μεροκάματο ενός εργάτη γης που μάζευε ελιές ήταν 50 ευρώ. Συν το φαγητό του που παραδοσιακά περιλαμβάνεται στη συμφωνία, πήγαινε στα 60. Σήμερα το μεροκάματο έχει πάει στα 80 ευρώ, που μαζί με το φαγητό πηγαίνει στα 90. Στο χέρι μετρητά, όχι μείον εισφορές, φόρους και τα τοιαύτα. Αν το δούμε από την πλευρά του εργαζόμενου, με 25 μέρες εργασίας συγκεντρώνει 2.250 ευρώ μηνιαίως. Διόλου κακό μηνιάτικο για έναν μάλλον ανειδίκευτο εργάτη. Ναι, δουλεύει έξω, με κρύο και υγρασίες, με έντονη σωματική κόπωση και συχνά σε κακοτράχαλα εδάφη, αλλά και 2.250 ευρώ καθαρά δεν είναι αμελητέο ποσό, να τα λέμε κι αυτά.
Για πάμε και στον ιδιοκτήτη, που στην Ελλάδα σπάνια είναι μεγαλοκτηματίας με χιλιάδες ελαιόδεντρα στην κατοχή του. Συνήθως πρόκειται για μικροϊδιοκτήτες που έχουν λίγες δεκάδες ή εκατοντάδες δέντρα, από κατατετμημένες παλιές περιουσίες που διαμοιράστηκαν στα παιδιά της οικογένειας. Παλιότερα αυτός ο μικροϊδιοκτήτης έβγαζε το λάδι που κατανάλωνε η οικογένεια του, με το περίσσευμα που πουλούσε κάλυπτε τα έξοδα καλλιέργειας (λίπανση, ψεκάσματα, πότισμα, κλάδεμα, καθαρισμό χωραφιού συν μεροκάματα ελαιοκομιδής), ενώ στις καλές χρονιές του έμενε κι ένα μικρό κέρδος.
Τώρα με τον διπλασιασμό της τιμής των λιπασμάτων, με την αύξηση της τιμής των φυτοφαρμάκων και του νερού (όπου είναι ποτιστικά), με την μείωση της ευρωπαϊκής επιδότησης σε σχεδόν αστείο ποσό και με τη συγκράτηση της τιμής πώλησης του λαδιού από τον παραγωγό, τα πράγματα ζόρισαν απότομα. Πάνω σ’ αυτά ήρθε και η έλλειψη εργατικών χεριών που εκτόξευσε το μεροκάματο στα 80-90 ευρώ. Αυτό ήταν το κερασάκι στην τούρτα.
Για να βγάλει σήμερα ο παραγωγός τα 90 ευρώ που πληρώνει ημερησίως τον εργάτη του, πρέπει να πουλήσει 22,5 κιλά λάδι. Για να βγάλει και όλα τα υπόλοιπα έξοδα που έχει ήδη κάνει για τον καρπό που μαζεύτηκε την ημέρα του μεροκάματου, πρέπει να πουλήσει άλλα 15 κιλά λάδι. Συν 3 κιλά που παίρνει ο ελαιοτριβείο. Σε μια καλή περιοχή και περίοδο, κάθε 6 κιλά ελιές βγάζουν ένα κιλό λάδι. Άρα για να βγουν όλα τα έξοδα, αλλά μόνο αυτά, ο εργάτης πρέπει να μαζέψει ημερησίως 250 κιλά ελιές. Δίχως ο ιδιοκτήτης να βγάλει κέρδος από την περιουσία του.
Ναι, αλλά αν δεν βγάλει καθόλου κέρδος, γιατί να την καλλιεργεί; Μαζεύει ένας εργάτης γης 350 κιλά ελιές την ημέρα, ώστε να βγάλει κι ένα λογικό κέρδος ο ιδιοκτήτης των λιόφυτων; Ούτε κατά διάνοια. Άρα ξάφνου, η καλλιέργεια της ελιάς από μικροπαραγωγούς παύει να είναι συμφέρουσα. Στην καλύτερη περίπτωση βγαίνουν απλώς τα έξοδα, συνήθως βάζει τον ιδιοκτήτη μέσα. Ο καθ’ αυτό αγρότης (πολύ λίγοι υπάρχουν πια) βάζει προσωπική δουλειά και κάτι γλυτώνει, ο υπάλληλος όμως που έχει κρατήσει λίγες ελιές στο χωριό για να παράγει το λάδι του από τα οικογενειακά δέντρα, πληρώνει τελικά αυτό που τρώει πολύ ακριβότερα απ’ όσο αν το αγόραζε στο εμπόριο.
Οπότε, αρχίζει να διαμορφώνεται μια νέα κατάσταση. Εταιρείες νοικιάζουν με πρόχειρα συμφωνητικά χρόνων τους ελαιώνες, δίνοντας στον ιδιοκτήτη τους 1 κιλό λάδι στο δέντρο, αναλαμβάνοντας και το κόστος καλλιέργειας. Φέτος άκουσα μέχρι και για 800 γραμμάρια ανά ελαιόδεντρο. Έχουν φέρει μηχανήματα ελαιοκομιδής (κυρίως από Ισπανία και Ιταλία) και έχουν φτιάξει εξειδικευμένα συνεργεία που εργάζονται πολύ πιο αποδοτικά δίπλα τα μηχανήματα. Νοικιάζουν ολόκληρες περιοχές για να μειώσουν τις μετακινήσεις και αγοράζουν λιπάσματα και φυτοφάρμακα σε τιμές χονδρικής.
Στην πραγματικότητα κάνουν αυτό που θα ‘πρεπε με κάποιο τρόπο να κάνουν από μόνοι τους οι αγρότες ή συνεταιρισμοί αγροτών. Εκσυγχρονίζονται μηχανολογικά, μειώνουν τα κόστη, ανεβάζουν κατακόρυφα την παραγωγικότητα και τελικά καρπώνονται όλο το κέρδος περιουσιών που ανήκουν σε άλλους. Ο μικροϊδιοκτήτης δεν έχει άλλη επιλογή, είτε θα νοικιάσει την περιουσία του σ’ αυτούς με μια ελάχιστη πρόσοδο, είτε θα αφήσει την περιουσία του ακαλλιέργητη. Αν την καλλιεργήσει, θα μπει μέσα.
Τι είναι όλο αυτό; Η συγκέντρωση ενός σοβαρού παραγωγικού πόρου στα χέρια λίγων και μάλιστα οικειοθελώς. Δίχως δάνεια, χρέη, κατασχέσεις ή υποχρεωτικές πωλήσεις, όπως γίνεται σε άλλους τομείς σαν την στέγη, τον τουρισμό ή τη βιομηχανία. Η τάση αυτή θα γιγαντωθεί τα επόμενα χρόνια. Καλό ή κακό όλο τούτο; Δεν έχει σημασία, αυτό γίνεται στην πράξη. Αντιστρέφεται; Όχι. Άλλαξαν οι εποχές, το λιόφυτο του πατέρα και του παππού, μας τελείωσε. Μέσα σε μια δεκαετία, τα νοικιασμένα θα πουληθούν κιόλας στον ενοικιαστή. Ο οποίος μπορεί να είναι από έναν έξυπνο συγχωριανό που κατάλαβε τι πρέπει να κάνει, μέχρι έναν Άραβα που επενδύει σε ελαιόδεντρα μέσω αντιπροσώπων.
Πηγή: liberal.gr