Του Γιώργου Βουλγαράκη
Ο πληθωρισμός επέστρεψε στην πρώτη γραμμή. Τον Σεπτέμβριο η ΕΛΣΤΑΤ κατέγραψε ετήσια αύξηση τιμών 5%, από 3,7% τον Αύγουστο. Η στέγαση ακρίβυνε κατά 14,7% και οι μεταφορές κατά 11,3%. Η λέξη ακούγεται τεχνική, το φαινόμενο όμως το ζει κάθε νοικοκυριό στο ταμείο. Δέκα ερωτήσεις αρκούν για να γίνει κατανοητό.
Τι είναι ο πληθωρισμός;
Η γενική και διαρκής αύξηση των τιμών. Η ανατίμηση ενός προϊόντος δεν αρκεί για να μιλήσουμε για πληθωρισμό. Η ΕΛΣΤΑΤ καταγράφει κάθε μήνα τις τιμές ενός «καλαθιού» με εκατοντάδες αγαθά και υπηρεσίες, από το ψωμί και το ρεύμα ως το ενοίκιο και το κούρεμα. Κάθε είδος μετρά ανάλογα με το βάρος του στον μέσο οικογενειακό προϋπολογισμό. Πληθωρισμός 5% σημαίνει ότι το ίδιο καλάθι κοστίζει σήμερα 5% περισσότερο από πέρσι.
Γιατί δεν είναι ίδιος για όλους;
Ο δείκτης περιγράφει ένα μέσο νοικοκυριό που στην πράξη δεν υπάρχει. Ο συνταξιούχος δίνει μεγάλο μέρος της σύνταξης σε τρόφιμα, φάρμακα και θέρμανση. Ο νέος ενοικιαστής στην Αθήνα δίνει σχεδόν τον μισό μισθό στο ενοίκιο. Τον Σεπτέμβριο τα τρόφιμα ακρίβυναν κατά 0,6% και η στέγαση κατά 14,7%. Ο ενοικιαστής ζει πληθωρισμό πολύ υψηλότερο από το 5% της ανακοίνωσης. Κάθε νοικοκυριό έχει τον δικό του δείκτη και τον μετρά στο τέλος του μήνα.
Από πού ξεκινούν οι ανατιμήσεις;
Συνήθως από το κόστος. Ο φούρνος πληρώνει ρεύμα για τον κλίβανο, αλεύρι από μύλο που πληρώνει κι αυτός ρεύμα, καύσιμα για τη διανομή. Όταν ακριβαίνει η ενέργεια, ανεβαίνουν όλα μαζί. Άλλοτε η αφετηρία είναι η έλλειψη, όπως με το ελαιόλαδο, όταν η ξηρασία μείωσε τη σοδειά. Και άλλοτε η ζήτηση. Όταν οι αγοραστές πληθαίνουν ταχύτερα από τα αγαθά, οι πωλητές ανεβάζουν τις τιμές
Τι ισχύει ειδικά στην Ελλάδα;
Τέσσερις παράγοντες βαραίνουν περισσότερο. Η εξάρτηση από εισαγόμενη ενέργεια μεταφέρει γρήγορα κάθε διεθνή αναταραχή στο ρεύμα και στα καύσιμα. Η προσφορά κατοικιών υστερεί, ενώ η βραχυχρόνια μίσθωση αφαιρεί διαμερίσματα από τη μακροχρόνια αγορά. Ο τουρισμός ανεβάζει τις τιμές σε ξενοδοχεία και εστίαση, που τις πληρώνουν και οι μόνιμοι κάτοικοι. Σε πολλές αγορές, τέλος, ο ανταγωνισμός είναι περιορισμένος. Σε μια πόλη με ένα σούπερ μάρκετ οι τιμές ανεβαίνουν ευκολότερα απ’ ό,τι σε μια γειτονιά με τρία.
Γιατί οι τιμές πέφτουν πιο αργά απ’ όσο ανεβαίνουν;
Όταν αυξάνεται το κόστος, η ανατίμηση περνά στο ράφι μέσα σε λίγες μέρες. Όταν το κόστος υποχωρεί, η μείωση αργεί ή δεν έρχεται ποτέ. Ο έμπορος περιμένει να βεβαιωθεί ότι η πτώση θα διαρκέσει, και όσο ο ανταγωνισμός είναι χαλαρός, δεν βιάζεται. Οι οικονομολόγοι το ονομάζουν φαινόμενο «ρουκέτας και φτερού». Οι τιμές ανεβαίνουν σαν ρουκέτα και κατεβαίνουν σαν φτερό. ( Robert Bacon το 1991, με τη μελέτη «Rockets and feathers: the asymmetric speed of adjustment of UK retail gasoline prices to cost changes»)
Αν ο πληθωρισμός πέσει, θα φθηνύνουν τα ψώνια;
Η πτώση του πληθωρισμού σημαίνει ότι οι τιμές ανεβαίνουν πιο αργά. Ένα λίτρο γάλα κόστιζε πριν από δύο χρόνια 1 ευρώ, πέρσι 1,10 και φέτος 1,13. Η πρώτη αύξηση ήταν δέκα λεπτά, η δεύτερη τρία, και οι στατιστικές δείχνουν υποχώρηση του πληθωρισμού. Το γάλα, ωστόσο, είναι ακριβότερο από ποτέ. Οι τιμές σπάνια επιστρέφουν πίσω. Η απώλεια αναπληρώνεται μόνο από το εισόδημα.
Πώς επηρεάζει τον μισθό;
Το κρίσιμο μέγεθος είναι η αγοραστική δύναμη, δηλαδή όσα αγοράζει ο μισθός. Ένας εργαζόμενος με 1.000 ευρώ παίρνει αύξηση 30 ευρώ. Μέσα στον ίδιο χρόνο, όσα ψώνιζε με 1.000 ευρώ κοστίζουν πλέον 1.050. Κέρδισε 30 ευρώ στο χαρτί και έχασε 20 στο καλάθι. Με αύξηση 50 ευρώ θα έμενε στο ίδιο σημείο. Πραγματικό κέρδος αφήνει μόνο μια αύξηση πάνω από 5%. Η αύξηση έχει αξία όταν ξεπερνά την ακρίβεια.
Γιατί οι μισθοί έρχονται πάντα δεύτεροι;
Το σούπερ μάρκετ αλλάζει την ετικέτα από τη μια μέρα στην άλλη. Ο μισθός αλλάζει με συλλογική σύμβαση, απόφαση του εργοδότη ή αναπροσαρμογή του κατώτατου, συνήθως μία φορά τον χρόνο. Στο ενδιάμεσο, την απώλεια την πληρώνει ο εργαζόμενος. Όσο πιο αδύναμη είναι η θέση του στη διαπραγμάτευση, τόσο περισσότερο αργεί να καλυφθεί η διαφορά.
Ποιος τον αντιμετωπίζει;
Στην Ευρωζώνη, πρώτη η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Όταν ανεβάζει τα επιτόκια, ακριβαίνουν τα δάνεια, η ζήτηση περιορίζεται και οι ανατιμήσεις φρενάρουν. Το επιτόκιο, ωστόσο, αφήνει ανέγγιχτα το κόστος του φυσικού αερίου, τη σοδειά της ελιάς και το ενοίκιο στο Κουκάκι. Η ενέργεια, η στέγαση και ο ανταγωνισμός ανήκουν στην εθνική πολιτική. Εκεί κρίνεται η κυβέρνηση.
Τι προστατεύει πραγματικά το εισόδημα;
Η στοχευμένη στήριξη και η παραγωγικότητα. Μια επιδότηση καυσίμων ανά λίτρο για όλους ωφελεί περισσότερο τον ιδιοκτήτη του μεγάλου τζιπ παρά τον συνταξιούχο με το μικρό αυτοκίνητο. Η ίδια δαπάνη, κατευθυνόμενη στα χαμηλά εισοδήματα, ανακουφίζει περισσότερο και πιέζει λιγότερο τις τιμές. Μόνιμα, το εισόδημα προστατεύεται όταν η εργασία παράγει περισσότερα. Ένα συνεργείο με σύγχρονο εξοπλισμό εξυπηρετεί περισσότερα αυτοκίνητα την ημέρα και μπορεί να πληρώσει καλύτερα τους τεχνίτες του.
Ο πραγματικός αντίπαλος
Η κυβέρνηση παρακολουθεί τις δημοσκοπήσεις και αναμετριέται με τα κόμματα της αντιπολίτευσης. Ο αντίπαλος που κρίνει τις εκλογές δρα αλλού, στο ταμείο του σούπερ μάρκετ, στον λογαριασμό του ρεύματος, στο μισθωτήριο του ενοικίου. Η ανάπτυξη και η μείωση του χρέους γράφονται στις εκθέσεις των διεθνών οργανισμών. Ο πληθωρισμός γράφεται στην καθημερινότητα κάθε οικογένειας. Ο πολίτης κρίνει την οικονομία με ένα μέτρο, το καλάθι που γεμίζει με τον μισθό του. Ο πληθωρισμός είναι ο πραγματικός αντίπαλος της κυβέρνησης. Δεν κάνει δηλώσεις. Ψηφίζει.
Πηγή: liberal.gr