Του Γιώργου Νόκου
Η απόφαση της Τουρκίας να προχωρήσει στον επίσημο καθορισμό θαλάσσιων πάρκων στο Βόρειο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια της Άγκυρας να μεταφέρει τις πάγιες διεκδικήσεις της από το επίπεδο των χαρτών και των πολιτικών δηλώσεων στο επίπεδο της κρατικής και διοικητικής πρακτικής απέχοντας πολύ από το περιβαλλοντικό περίβλημα που έχει.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις, η Τουρκία επιχειρεί να περάσει από τη «Γαλάζια Πατρίδα ως χάρτη» στη «Γαλάζια Πατρίδα ως διοικητικό καθεστώς».
Στο Βόρειο Αιγαίο, η τουρκική περιοχή αναπτύσσεται δυτικά της Ίμβρου, στον θαλάσσιο χώρο μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης. Στην Ανατολική Μεσόγειο, ο τουρκικός σχεδιασμός αναπτύσσεται ανατολικά της Ρόδου και προς την περιοχή της Αττάλειας, ακολουθώντας τη γνωστή τουρκική αντίληψη που περιορίζει δραστικά την επήρεια του συμπλέγματος της Μεγίστης.
Τουρκικές διπλωματικές πηγές που επικαλέστηκε το Anadolu είχαν περιγράψει ήδη από το 2025 την πρωτοβουλία ως μέρος των «αντίμετρων» που λαμβάνει η Τουρκία μετά τις ελληνικές κινήσεις στο επίπεδο της οριοθέτησης θαλάσσιων πάρκων. Οι ίδιες πηγές υποστήριζαν ότι η Άγκυρα δεν πρόκειται να αποδεχθεί ελληνικές μονομερείς ενέργειες που, κατά την τουρκική θέση, δημιουργούν τετελεσμένα στο Αιγαίο.
Τα πάρκα αποτελούν μέρος της ευρύτερης απάντησής της στον ελληνικό Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό και στις ελληνικές θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές. Άλλωστε, τουρκικές διπλωματικές πηγές είχαν προαναγγείλει ότι η Άγκυρα εξετάζει κατά πόσο οι ελληνικές προστατευόμενες περιοχές επηρεάζουν ζώνες τις οποίες η ίδια θεωρεί αμφισβητούμενες.
Μέχρι πρόσφατα η «Γαλάζια Πατρίδα» είχε κυρίως τρεις εκφράσεις. Τους χάρτες, τις δημόσιες δηλώσεις και τη στρατιωτική και ερευνητική παρουσία. Η Τουρκία δείχνει πλέον να προσθέτει μία τέταρτη διάσταση, την εσωτερική διοικητική και νομοθετική κατοχύρωση των θέσεών της.
Τον Μάιο του 2026 η Αθήνα παρακολουθούσε ήδη πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες η Τουρκία επεξεργαζόταν νομοθεσία που θα ενσωμάτωνε στο εσωτερικό της δίκαιο τον τουρκικό Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό, τα θαλάσσια πάρκα και άλλες τουρκικές θαλάσσιες αξιώσεις. Ελληνικές κυβερνητικές πηγές τόνιζαν τότε ότι μια τέτοια εσωτερική νομοθετική πράξη δεν παράγει διεθνή έννομα αποτελέσματα.
Όταν μια διεκδίκηση ενσωματώνεται σε χάρτες, χωροταξικά σχέδια, προστατευόμενες περιοχές, νομοθεσία και διοικητικές αποφάσεις, αποκτά θεσμική διάρκεια και π38αύει να εξαρτάται αποκλειστικά από τη ρητορική μιας κυβέρνησης ή ενός υπουργού.
Ο δεύτερος στόχος είναι η δημιουργία διοικητικής παρουσίας. Η Τουρκία δεν χρειάζεται να αποκτήσει διεθνή αναγνώριση των αξιώσεών της για να επιχειρήσει να τις ενσωματώσει στην καθημερινή λειτουργία του κράτους της. Ένα θαλάσσιο πάρκο δημιουργεί δυνητικά πεδίο για κανονισμούς, περιβαλλοντική παρακολούθηση, επιστημονική δραστηριότητα, περιορισμούς στην αλιεία και άλλες μορφές διοικητικής εποπτείας.
Σε προηγούμενο τουρκικό νομοθετικό σχεδιασμό, σύμφωνα με πληροφορίες που είχαν προκαλέσει προβληματισμό στην Αθήνα, εξεταζόταν ακόμη και η δυνατότητα δημιουργίας ειδικών θαλάσσιων καθεστώτων και παρέμβασης σε οικονομικές, επιστημονικές ή περιβαλλοντικές δραστηριότητες.
Εάν αυτή η κατεύθυνση αποκτήσει πρακτικό περιεχόμενο, η Τουρκία θα επιχειρήσει να μετατρέψει τη διεκδίκηση σε άσκηση διοικητικής αρμοδιότητας.
Ο τρίτος στόχος είναι η δημιουργία νέου σημείου εκκίνησης για οποιαδήποτε διαπραγμάτευση. Η Άγκυρα γνωρίζει ότι το βασικό ζήτημα μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας παραμένει η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ. Οι δύο πλευρές έχουν διαφορετική αντίληψη για την επήρεια των ελληνικών νησιών και για τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να γίνει η οριοθέτηση.
Για την Τουρκία έχει αξία να φθάσει σε οποιαδήποτε μελλοντική συζήτηση έχοντας ήδη αποτυπώσει τη δική της αντίληψη σε όσο το δυνατόν περισσότερες επίσημες κρατικές πράξεις.
Χάρτες, χωροταξία, περιβαλλοντικές περιοχές και νομοθεσία δημιουργούν ένα συνεκτικό τουρκικό διοικητικό αφήγημα.
Δεν μεταβάλλουν αυτομάτως το διεθνές νομικό καθεστώς. Μεταβάλλουν όμως το πολιτικό περιβάλλον μέσα στο οποίο θα διεξαχθεί μία μελλοντική διαπραγμάτευση.
Η σημασία του Καστελλόριζου
Στο επίκεντρο βρίσκεται το νησιωτικό σύμπλεγμα του Καστελλόριζου στον βαθμό που η επήρειά του επηρεάζει δραστικά το εύρος των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων και αντιπαρατίθεται στην τουρκική θεώρηση.
Η Άγκυρα επιδιώκει εδώ και χρόνια να περιορίσει την επήρεια του Καστελλόριζου και να διαμορφώσει θαλάσσια προβολή της τουρκικής ηπειρωτικής ακτής προς τα δυτικά και νοτιοδυτικά, θεμελιώνοντας με τον τρόπο αυτό την ισχύ του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου.
Ο τουρκικός σχεδιασμός του θαλάσσιου πάρκου ακολουθεί αυτή την αντίληψη. Το ίδιο συμβαίνει στο Βόρειο Αιγαίο, όπου η περιοχή μεταξύ Ίμβρου, Λήμνου και Σαμοθράκης συνδέεται με ένα από τα πλέον ευαίσθητα τμήματα της ελληνοτουρκικής διαφοράς.
Πηγή: liberal.gr