Του Αλέξανδρου Σκούρα
Η μεγάλη πλειονότητα όσων ζούμε σήμερα στη Δύση μεγαλώσαμε μέσα σε μια φούσκα που θεωρούμε φυσιολογική, αλλά είναι ιστορικά η εξαίρεση. Για το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας, η φυσιολογική κατάσταση του ανθρώπου δεν ήταν ούτε η ελευθερία ούτε η ευημερία. Ήταν η φτώχεια, η αρρώστια, η πείνα, η σκληρή εργασία και η εξουσία κάποιου άλλου πάνω στη ζωή του. Αυτοκράτορες, βασιλείς, ευγενείς, φεουδάρχες, κομματικοί γραμματείς και δικτάτορες άλλαζαν ονόματα και στολές, αλλά ο απλός άνθρωπος παρέμενε συνήθως φτωχός, ανίσχυρος και αναλώσιμος.
Κάποια στιγμή, το ιστορικά αφύσικο συνέβη: η πορεία της Δύσης άλλαξε.
Αν είχες την τύχη να γεννηθείς στη Δύση κάπου μεταξύ του τέλους του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και της αυγής του 21ου αιώνα, έζησες πιθανότατα μέσα σε μία από τις εντυπωσιακότερες περιόδους της ανθρώπινης ιστορίας. Όχι επειδή εξαφανίστηκαν οι πόλεμοι, οι κρίσεις ή η αδικία. Αλλά επειδή για πρώτη φορά η ελευθερία, η ασφάλεια, η μόρφωση, η κατανάλωση, η υγεία και η δυνατότητα κοινωνικής ανόδου έγιναν εμπειρίες εκατοντάδων εκατομμυρίων απλών ανθρώπων και όχι προνόμια μιας μικρής ελίτ.
Το 1950 το παγκόσμιο προσδόκιμο ζωής ήταν περίπου 46 χρόνια. Σήμερα ξεπερνά τα 73. Η ακραία φτώχεια υποχώρησε δραματικά. Και πολιτικά δικαιώματα που πριν από δύο αιώνες δεν απολάμβανε σχεδόν κανείς εξαπλώθηκαν σε δισεκατομμύρια ανθρώπους. Τίποτε από αυτά δεν έπεσε από τον ουρανό.
Η μεγάλη δυτική επιτυχία στηρίχθηκε σε έναν συνδυασμό που σήμερα έχουμε αρχίσει να αντιμετωπίζουμε περίπου ως δεδομένο: φιλελεύθερη δημοκρατία, σχετικά ελεύθερη αγορά και ανοιχτό διεθνές εμπόριο. Θεσμοί που περιόρισαν την αυθαίρετη εξουσία. Αγορές που επέτρεψαν στον άνθρωπο να δημιουργήσει, να επενδύσει και να πλουτίσει χωρίς να χρειάζεται την άδεια του άρχοντα. Εμπόριο που έκανε τα σύνορα λιγότερο σημαντικά για τις ιδέες, τα προϊόντα και την ευημερία.
Και τα τρία σήμερα βρίσκονται σε υποχώρηση. Η φιλελεύθερη δημοκρατία δοκιμάζεται από τις ίδιες της τις αντιφάσεις και η παγκόσμια ελευθερία καταγράφει πλέον είκοσι συνεχόμενα χρόνια υποχώρησης. Η αγορά παραμένει τυπικά ιδιωτική, αλλά όλο και συχνότερα κυβερνήσεις και γραφειοκράτες αποφασίζουν ποιος κλάδος είναι «στρατηγικός», ποια επιχείρηση αξίζει επιδότηση και ποια τεχνολογία πρέπει να επικρατήσει. Σύμφωνα με το New Industrial Policy Observatory του ΔΝΤ και του Global Trade Alert, μόνο το 2023 καταγράφηκαν παγκοσμίως περισσότερες από 2.500 νέες παρεμβάσεις βιομηχανικής πολιτικής. Το 71% από αυτές ήταν στρεβλωτικές για το διεθνές εμπόριο.
Το ελεύθερο εμπόριο, η μεγαλύτερη μηχανή ειρηνικού πλουτισμού που γνώρισε ποτέ η ανθρωπότητα, υποχωρεί ξανά μπροστά στον προστατευτισμό, τις επιδοτήσεις και τη μερκαντιλιστική λογική.
Το πραγματικά επικίνδυνο είναι η λήθη: ξεχάσαμε πόσο ασυνήθιστος είναι ο κόσμος που κληρονομήσαμε. Θεωρούμε φυσιολογικό να ζούμε μέχρι τα ογδόντα. Φυσιολογικό να ταξιδεύουμε. Να επιλέγουμε επάγγελμα. Να αλλάζουμε κυβέρνηση. Να αγοράζουμε προϊόντα από ολόκληρο τον πλανήτη. Να μεγαλώνουν τα παιδιά μας χωρίς να φοβόμαστε αν θα επιβιώσουν μέχρι την ενηλικίωση. Αυτά δεν είναι φυσιολογικά. Είναι κατακτήσεις που κερδήθηκαν με αγώνα. Και οι κατακτήσεις χάνονται όταν οι κοινωνίες που τις κληρονόμησαν ξεχνούν ποιοι θεσμοί τις δημιούργησαν.
Η λύση στην ιστορική κρίση που περνούν οι δυτικές κοινωνίες δεν είναι εύκολη, αλλά είναι σαφής. Η Δύση οφείλει να επανασυνδεθεί με τη φωτεινή της παράδοση: την ατομική ελευθερία, το κράτος δικαίου, την επιστημονική αμφισβήτηση, την ελεύθερη αγορά, την ανεκτικότητα και την ανοιχτή κοινωνία. Όχι με τη σκοτεινή της πλευρά που γέννησε ολοκληρωτισμούς και πολέμους.
Το μεγαλύτερο πολιτικό λάθος της εποχής μας είναι ότι θεωρήσαμε τη χρυσή εποχή δεδομένη. Απ’ ότι φαίνεται δεν είναι καθόλου.
Πηγή: liberal.gr